Fuzje, przejęcia i likwidacje: co przechodzi na nabywcę

Przy połączeniu spółek następca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki z dniem wpisu do rejestru. Przy kupnie przedsiębiorstwa nabywca odpowiada solidarnie za zobowiązania zbywcy do wartości nabytego majątku, a za zaległości podatkowe, jeżeli przed nabyciem uzyskał zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego, co do zasady tylko za te, które w nim wykazano.

Trzy operacje, trzy zupełnie różne skutki

Pod hasłem „przejęcie firmy” kryją się trzy różne konstrukcje i od wyboru między nimi zależy, co przejdzie na kupującego, a co zostanie po stronie zbywcy.

Połączenie spółek to sukcesja uniwersalna: spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej, która zostaje rozwiązana bez przeprowadzania likwidacji (art. 493 § 1 i art. 494 § 1 ksh). Kupno udziałów lub akcji nie zmienia nic w samej spółce — zmienia się tylko jej wspólnik, a wszystkie zobowiązania zostają tam, gdzie były. Kupno przedsiębiorstwa przenosi zorganizowany zespół składników, ale uruchamia odrębne reżimy odpowiedzialności nabywcy: cywilny, podatkowy i pracowniczy.

Przedsiębiorstwo obejmuje między innymi nazwę, nieruchomości i ruchomości, prawa z najmu i dzierżawy, wierzytelności, koncesje, licencje i zezwolenia, patenty, prawa autorskie i tajemnice przedsiębiorstwa (art. 55¹ kc). Czynność prawna mająca je za przedmiot obejmuje wszystko, co w jego skład wchodzi, chyba że co innego wynika z treści czynności albo z przepisów szczególnych (art. 55² kc) — dlatego lista wyłączeń w umowie bywa ważniejsza od listy składników.

Połączenie: dniem połączenia jest dzień wpisu

Połączenie następuje albo przez przeniesienie całego majątku spółki przejmowanej na przejmującą za udziały lub akcje, albo przez zawiązanie nowej spółki, na którą przechodzi majątek wszystkich łączących się spółek (art. 492 § 1 ksh). Połączenie następuje z dniem wpisania go do rejestru właściwego według siedziby spółki przejmującej albo nowo zawiązanej — i to jest dzień połączenia; ten sam wpis wywołuje skutek wykreślenia spółki przejmowanej (art. 493 § 2).

Skutek majątkowy jest pełny. Na następcę przechodzą z dniem połączenia w szczególności zezwolenia, koncesje oraz ulgi przyznane spółce przejmowanej, chyba że ustawa albo sama decyzja stanowi inaczej (art. 494 § 2 ksh). To właśnie ten przepis decyduje, że połączenie bywa jedyną drogą, gdy działalność opiera się na koncesji, której nie da się przenieść inaczej — ale zastrzeżenie „chyba że decyzja stanowi inaczej” trzeba sprawdzić w treści konkretnego zezwolenia.

Droga proceduralna jest sformalizowana. Plan połączenia co do zasady poddaje się badaniu przez biegłego wyznaczanego przez sąd rejestrowy na wspólny wniosek łączących się spółek (art. 502 § 1 i 2 ksh); badanie nie jest wymagane między innymi wtedy, gdy zgodzą się na to wszyscy wspólnicy każdej z łączących się spółek (art. 503¹ § 1 pkt 3), oraz w uproszczonych trybach z art. 516. Połączenie wymaga uchwały zgromadzenia każdej ze spółek, powziętej większością trzech czwartych głosów reprezentujących co najmniej połowę kapitału zakładowego, chyba że umowa lub statut przewidują warunki surowsze (art. 506 § 1); w spółce publicznej wystarczy dwie trzecie głosów (§ 2).

Udziały czy przedsiębiorstwo: gdzie zostaje odpowiedzialność

Przy kupnie przedsiębiorstwa działa reguła, której nie da się umownie wyłączyć. Nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że w chwili nabycia o nich nie wiedział mimo zachowania należytej staranności (art. 55⁴ kc). Odpowiedzialność ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu z chwili nabycia, a według cen z chwili zaspokojenia wierzyciela — i, co najważniejsze, bez zgody wierzyciela nie można jej wyłączyć ani ograniczyć.

Zapis „zobowiązania pozostają przy zbywcy” działa więc wyłącznie między stronami: wierzyciel i tak sięgnie do nabywcy, a ten rozliczy się ze sprzedającym dopiero potem. Taka klauzula jest zabezpieczeniem, nie tarczą.

Przy kupnie udziałów dłużnikiem pozostaje spółka, ale kupujący płaci za nią razem z długami, także tymi, o których nie wie. Ciężar przenosi się więc na badanie stanu prawnego przed transakcją oraz na oświadczenia i zapewnienia w umowie — piszemy o tym na stronie o audycie prawnym.

Zaległości podatkowe: zaświadczenie i okno trzydziestu dni

To najbardziej precyzyjny, a zarazem najczęściej pomijany mechanizm transakcji. Nabywca przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za zaległości podatkowe powstałe do dnia nabycia, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, chyba że przy zachowaniu należytej staranności nie mógł o nich wiedzieć (art. 112 § 1 Ordynacji podatkowej). Zakres odpowiedzialności ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części (§ 3).

Ustawa daje jednak narzędzie, które tę odpowiedzialność istotnie ogranicza: nabywca nie odpowiada za zaległości podatkowe, które nie zostały wykazane w zaświadczeniu wydanym na podstawie art. 306g Ordynacji (art. 112 § 6). Zaświadczenie o wysokości zaległości zbywcy jest więc nie formalnością, lecz głównym zabezpieczeniem kupującego — ma jednak termin przydatności.

Nabywca odpowiada za zaległości powstałe po dniu wydania zaświadczenia, a przed dniem nabycia, jeżeli od dnia wydania zaświadczenia do dnia zbycia upłynęło więcej niż 30 dni (art. 112 § 7). Transakcję trzeba więc domknąć w ciągu trzydziestu dni od daty zaświadczenia albo wystąpić o nowe.

Zgoda Prezesa UOKiK: progi i zakaz wcześniejszego zamknięcia

Przy większych transakcjach obowiązek zgłoszenia poprzedza samą czynność. Zamiar koncentracji podlega zgłoszeniu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jeżeli łączny światowy obrót uczestników w roku poprzedzającym zgłoszenie przekracza równowartość 1 000 000 000 euro albo łączny obrót na terytorium Polski przekracza równowartość 50 000 000 euro (art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Obowiązek obejmuje połączenie, przejęcie kontroli, utworzenie wspólnego przedsiębiorcy oraz nabycie części mienia innego przedsiębiorcy, jeżeli obrót realizowany przez to mienie przekroczył w Polsce równowartość 10 000 000 euro w którymkolwiek z dwóch lat poprzedzających (ust. 2).

Wyłączenie wyprowadza z obowiązku większość mniejszych transakcji: zgłoszeniu nie podlega zamiar koncentracji, gdy obrót przejmowanego przedsiębiorcy nie przekroczył w Polsce równowartości 10 000 000 euro w żadnym z dwóch lat obrotowych poprzedzających zgłoszenie (art. 14 pkt 1).

Najważniejszy jest jednak zakaz wyprzedzania decyzji. Przedsiębiorcy są obowiązani wstrzymać się od dokonania koncentracji do czasu wydania decyzji albo upływu terminu, w jakim powinna zostać wydana (art. 97 ust. 1). Czynność prawną można natomiast zawrzeć pod warunkiem uzyskania zgody (ust. 2). Postępowanie powinno zakończyć się w terminie miesiąca, ale w sprawach szczególnie skomplikowanych, wymagających badania rynku albo rodzących uzasadnione prawdopodobieństwo istotnego ograniczenia konkurencji termin przedłuża się o 4 miesiące (art. 96 ust. 1 i art. 96a ust. 1). Sankcja za zamknięcie transakcji bez zgody jest dotkliwa: kara pieniężna do 10% obrotu osiągniętego w roku poprzedzającym jej nałożenie, i to nawet przy działaniu nieumyślnym (art. 106 ust. 1 pkt 3).

Pracownicy przechodzą z mocy prawa

Przejście zakładu pracy nie wymaga zgody pracowników ani aneksów do umów. W razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę staje się on z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach pracy (art. 23¹ § 1 kp). Za zobowiązania ze stosunku pracy powstałe przed przejściem części zakładu dotychczasowy i nowy pracodawca odpowiadają solidarnie (§ 2).

Obowiązek informacyjny ma twardy termin. Gdy u pracodawców nie działają zakładowe organizacje związkowe, dotychczasowy i nowy pracodawca informują pracowników w postaci papierowej lub elektronicznej o przewidywanym terminie przejścia, jego przyczynach oraz prawnych, ekonomicznych i socjalnych skutkach — co najmniej na 30 dni przed przewidywanym terminem przejścia (art. 23¹ § 3 kp).

Pracownik zachowuje przy tym własne uprawnienie: w terminie 2 miesięcy od przejścia może bez wypowiedzenia, za siedmiodniowym uprzedzeniem, rozwiązać stosunek pracy, a skutki są takie, jakie przepisy wiążą z rozwiązaniem przez pracodawcę za wypowiedzeniem (art. 23¹ § 4 kp). I zasada zamykająca: przejście zakładu pracy nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie stosunku pracy przez pracodawcę (art. 23¹ § 6 kp).

Likwidacja spółki z o.o.: trzy miesiące, sześć miesięcy, wykreślenie

Otwarcie likwidacji następuje z dniem uprawomocnienia się orzeczenia o rozwiązaniu spółki przez sąd, powzięcia uchwały wspólników o rozwiązaniu albo zaistnienia innej przyczyny rozwiązania (art. 274 § 1 ksh). Od tej chwili spółka działa pod dotychczasową firmą z dodaniem oznaczenia „w likwidacji”, zachowując osobowość prawną (§ 2 i 3).

W spółce z o.o. tempo całej procedury wyznaczają dwa terminy; w innych typach spółek obowiązują odrębne reguły. Likwidatorzy ogłaszają o rozwiązaniu spółki i otwarciu likwidacji, wzywając wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności w terminie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia (art. 279 ksh). Natomiast podział między wspólników majątku pozostałego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od daty tego ogłoszenia (art. 286 § 1). Majątek dzieli się w stosunku do udziałów, chyba że umowa spółki stanowi inaczej (§ 2 i 3).

Wierzyciele, którzy nie zgłosili roszczeń w terminie ani nie byli spółce znani, mogą żądać zaspokojenia z majątku jeszcze niepodzielonego (art. 287 § 1 ksh). Na końcu likwidatorzy ogłaszają sprawozdanie likwidacyjne i składają je sądowi wraz z wnioskiem o wykreślenie (art. 288 § 1), a rozwiązanie spółki następuje dopiero z chwilą wykreślenia z rejestru (art. 272). Do dnia złożenia tego wniosku jednomyślna uchwała wszystkich wspólników o dalszym istnieniu spółki może jeszcze zapobiec rozwiązaniu (art. 273).

Jak wygląda praca z Kancelarią

Na pierwszym spotkaniu adwokat ustala, jaki jest cel operacji i która konstrukcja go realizuje: połączenie, kupno udziałów czy kupno przedsiębiorstwa. Sprawdzamy też, czy transakcja wymaga zgłoszenia koncentracji, czy w grę wchodzą koncesje, czy przechodzą pracownicy i jakie terminy trzeba zsynchronizować. Przy nabyciu przedsiębiorstwa analizujemy również aktualne zaświadczenia podatkowe i ustawowe przesłanki odpowiedzialności nabywcy.

Prosimy o umowę spółki i odpis z KRS, sprawozdania finansowe za ostatnie lata, wykaz umów istotnych dla działalności wraz z klauzulami o zmianie kontroli, dokumenty zabezpieczeń i pożyczek wspólników oraz wykaz pracowników wraz z podstawami zatrudnienia.

Adwokat przygotowuje plan połączenia i dokumenty zgromadzeń, umowy sprzedaży udziałów albo przedsiębiorstwa wraz z oświadczeniami i zapewnieniami, zgłoszenie zamiaru koncentracji do Prezesa UOKiK, dokumentację przejścia zakładu pracy oraz komplet dokumentów likwidacyjnych. Przy wycenach oraz analizach finansowych i podatkowych współpracujemy z właściwymi specjalistami, a analiza prawna nie przesądza o opłacalności transakcji. Bieżącą obsługę organów spółki opisujemy na stronie o obsłudze prawnej spółek, a zmianę formy prawnej — na stronie o zakładaniu i przekształcaniu spółek. Spotykamy się w Katowicach przy Placu Oddziałów Młodzieży Powstańczej 5/8 i w Zawierciu przy ul. 3 Maja 33. Wynagrodzenie ustalamy przed rozpoczęciem pracy.

Pytania i odpowiedzi

Czy koncesje i zezwolenia przechodzą na spółkę przejmującą?

Co do zasady tak — na spółkę przejmującą albo nowo zawiązaną przechodzą z dniem połączenia w szczególności zezwolenia, koncesje oraz ulgi przyznane spółce przejmowanej (art. 494 § 2 ksh). Zastrzeżenie jest jednak istotne: nie przechodzą, jeżeli ustawa albo sama decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji lub ulgi stanowi inaczej, dlatego treść konkretnej decyzji trzeba sprawdzić przed transakcją.

Kiedy transakcja wymaga zgody Prezesa UOKiK?

Gdy łączny światowy obrót uczestników koncentracji przekracza równowartość 1 000 000 000 euro albo łączny obrót na terytorium Polski przekracza równowartość 50 000 000 euro (art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Zgłoszeniu nie podlega jednak zamiar koncentracji, gdy obrót przejmowanego przedsiębiorcy nie przekroczył w Polsce równowartości 10 000 000 euro w żadnym z dwóch lat obrotowych poprzedzających zgłoszenie (art. 14 pkt 1).

Czy kupując przedsiębiorstwo, przejmuję długi sprzedającego?

Tak, w granicach ustawowych. Nabywca odpowiada solidarnie ze zbywcą za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że przy zachowaniu należytej staranności o nich nie wiedział, a odpowiedzialność ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa (art. 55⁴ kc). Odpowiedzialności tej nie można wyłączyć ani ograniczyć bez zgody wierzyciela, więc zapis umowny działa wyłącznie między stronami.

Jak ograniczyć odpowiedzialność za zaległości podatkowe zbywcy?

Kluczowe jest zaświadczenie o wysokości zaległości podatkowych zbywcy: nabywca nie odpowiada za zaległości w nim niewykazane (art. 112 § 6 Ordynacji podatkowej). Trzeba jednak pilnować terminu — jeżeli od dnia wydania zaświadczenia do dnia zbycia upłynie więcej niż 30 dni, nabywca odpowiada także za zaległości powstałe w tym czasie (§ 7).

Czy przy sprzedaży firmy trzeba zwalniać pracowników?

Nie. Nowy pracodawca staje się z mocy prawa stroną dotychczasowych stosunków pracy (art. 23¹ § 1 kp), a samo przejście zakładu pracy nie może być przyczyną uzasadniającą wypowiedzenie przez pracodawcę (§ 6). Pracownicy muszą natomiast zostać poinformowani co najmniej na 30 dni przed przewidywanym terminem przejścia (§ 3).

Czy pracownik może odejść po przejęciu zakładu pracy?

Tak. W terminie dwóch miesięcy od przejścia zakładu pracy lub jego części pracownik może bez wypowiedzenia, za siedmiodniowym uprzedzeniem, rozwiązać stosunek pracy (art. 23¹ § 4 kp). Rozwiązanie w tym trybie wywołuje dla pracownika skutki takie, jakie przepisy wiążą z rozwiązaniem stosunku pracy przez pracodawcę za wypowiedzeniem.

Ile trwa likwidacja spółki z o.o.?

Ustawa nie określa łącznego czasu, ale wyznacza dwa terminy minimalne: trzy miesiące od ogłoszenia na zgłoszenie wierzytelności przez wierzycieli (art. 279 ksh) oraz sześć miesięcy od tego samego ogłoszenia, przed upływem których nie wolno podzielić majątku między wspólników (art. 286 § 1). Spółka przestaje istnieć dopiero z chwilą wykreślenia jej z rejestru (art. 272).

Kontakt

Jeżeli planują Państwo połączenie, sprzedaż albo zakup firmy lub zamknięcie spółki, zapraszamy do Katowic lub do Zawiercia. Termin umówią Państwo pod numerem 535 204 359 lub pisząc na sekretariat@oca.com.pl. Prosimy przynieść umowę spółki, odpis z KRS i sprawozdania finansowe za ostatnie lata.