Szkody łowieckie — zgłoszenie, szacowanie i odszkodowanie od koła łowieckiego

Wniosek o szacowanie szkody wyrządzonej przez zwierzynę składa się do dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego w terminie 3 dni od dnia jej stwierdzenia. Od protokołu przysługuje odwołanie do nadleśniczego w terminie 7 dni, a po jego decyzji — powództwo do sądu w terminie 3 miesięcy. Uchybienie tym terminom może utrudnić albo uniemożliwić dochodzenie odszkodowania.

Kto odpowiada za szkodę i za jaką szkodę

Dzierżawca lub zarządca obwodu łowieckiego wynagradza szkody wyrządzone w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny oraz szkody wyrządzone przy wykonywaniu polowania (art. 46 ust. 1 ustawy z 13 października 1995 r. — Prawo łowieckie, t.j. Dz.U. 2025 poz. 539 ze zm.). Dzierżawcą jest zwykle koło łowieckie, a zarządcą obwodu wyłączonego z wydzierżawiania — podmiot prowadzący w nim ośrodek hodowli zwierzyny, na przykład nadleśnictwo (art. 28).

Katalog jest zamknięty z dwóch stron i to pierwsza pułapka. Szkoda po dzikach się w nim mieści, szkoda wyrządzona przez lisa, borsuka, zająca czy ptactwo — nie. Zamknięty jest też przedmiot ochrony: za szkody wyrządzone przez zwierzynę przepis każe płacić tylko w uprawach i płodach rolnych, a nie w ogrodzie przydomowym, budynku ani pojeździe. Szkody na osobie i szkody inne niż wymienione w art. 46 dochodzi się na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego (uchwała Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2007 r., III CZP 120/07).

Skarb Państwa wchodzi na miejsce koła w dwóch sytuacjach: przy szkodach wyrządzonych przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną, czyli przede wszystkim przez łosia, oraz przy szkodach w uprawach i płodach rolnych na obszarach niewchodzących w skład obwodów łowieckich — w granicach administracyjnych miast, na terenach zabudowanych wsi, w parkach narodowych i rezerwatach (art. 50 ust. 1 i 1b w związku z art. 26). Płacą wtedy Lasy Państwowe, gdy szkoda powstała w obwodzie leśnym, albo zarząd województwa, gdy powstała w obwodzie polnym lub poza obwodami; ich przedstawiciele dokonują też oględzin i szacowania (art. 50 ust. 2–4). W parkach narodowych i rezerwatach odszkodowanie wypłaca jednak park narodowy albo regionalna dyrekcja ochrony środowiska (art. 126 ust. 9 ustawy o ochronie przyrody).

Trzy dni na zgłoszenie. Tego terminu nie ma w ustawie

Ustawa mówi tylko o terminie umożliwiającym szacowanie szkód (art. 46 ust. 5). Konkretny termin jest w rozporządzeniu: 3 dni od dnia stwierdzenia szkody (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z 16 kwietnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków szacowania szkód w uprawach i płodach rolnych, Dz.U. 2019 poz. 776). Wyjątek dotyczy szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach: poza okresem wegetacyjnym wniosek trzeba złożyć tak, by szkodę dało się oszacować przed doprowadzeniem obszaru do stanu pierwotnego.

Wniosek kieruje się do dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego (art. 46 ust. 3), a nie do gminy czy zarządu okręgowego Polskiego Związku Łowieckiego. Formę wybiera składający — papierową albo elektroniczną (§ 2 ust. 1 rozporządzenia) — a wniosek zawiera w szczególności dane i telefon poszkodowanego, miejsce szkody oraz rodzaj uszkodzonej uprawy lub płodu rolnego (art. 46 ust. 4). Warto sprawdzić datę opracowania, z którego Państwo korzystają: w sieci krążą dwie uchylone wersje procedury — ta z 2018 roku, w której wniosek szedł do wójta, i ta sprzed 2019 roku, z osobnym czternastodniowym terminem dla sadów.

Oględziny i szacowanie ostateczne

Szacowanie składa się z oględzin i szacowania ostatecznego (art. 46 ust. 6), a dokonuje ich zespół: przedstawiciel wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego, przedstawiciel dzierżawcy albo zarządcy obwodu oraz właściciel albo posiadacz gruntów (art. 46 ust. 2). Przedstawiciela gminy ani sołtysa w tym zespole nie ma. Oględzin dokonuje się nie później niż w terminie 7 dni od otrzymania wniosku (art. 46a ust. 2). Każdy członek zespołu ma prawo wnieść do protokołu zastrzeżenia wraz z uzasadnieniem (art. 46a ust. 5 i art. 46c ust. 6).

Tu leży osobny obowiązek. W zgłoszeniach i zawiadomieniach należy uwzględnić wszystkie dane wymagane przez właściwą procedurę. O terminie planowanego sprzętu uszkodzonej uprawy trzeba powiadomić koło na piśmie na 7 dni przed sprzętem (art. 46c ust. 3), bo szacowania ostatecznego dokonuje się najpóźniej w dzień sprzętu i przed jego rozpoczęciem. Pole zebrane bez tego zawiadomienia bardzo trudno później oszacować. Wypłata następuje w terminie 30 dni od sporządzenia protokołu, od którego nie wniesiono odwołania (art. 46c ust. 8). Warto uczestniczyć w szacowaniu lub ustanowić przedstawiciela. Niestawiennictwo nie wstrzymuje jednak szacowania (art. 46 ust. 8); trzeba wtedy uzyskać protokół i pilnować środków zaskarżenia.

Odwołanie do nadleśniczego. Siedem dni od podpisania protokołu

Odwołanie przysługuje zarówno właścicielowi albo posiadaczowi gruntów, jak i kołu. Wnosi się je do nadleśniczego Lasów Państwowych właściwego ze względu na miejsce szkody, w terminie 7 dni od dnia podpisania protokołu oględzin albo szacowania ostatecznego (art. 46d ust. 1). W razie nieobecności podczas szacowania należy niezwłocznie uzyskać protokół i sprawdzić termin; nie należy zakładać, że brak własnego podpisu pozwala czekać bez ograniczenia. Gdy obwód wyłączono z wydzierżawiania i przekazano w zarząd nadleśnictwa, właściwy jest dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych (art. 46f). Nadleśniczy albo jego przedstawiciel dokonuje wtedy oględzin lub szacowania ostatecznego, nie później niż w terminie 7 dni od otrzymania odwołania (art. 46d ust. 2–3).

Na pisemny wniosek członka zespołu w czynnościach tych może wziąć udział przedstawiciel izby rolniczej (art. 46d ust. 5); jego opinię dołącza się do protokołu, ale nie jest ona wiążąca (art. 46d ust. 9 i art. 46e ust. 1). Nadleśniczy ustala odszkodowanie decyzją, w terminie 14 dni od otrzymania protokołów, i decyzja ta jest ostateczna. Wypłata idzie ze środków dzierżawcy albo zarządcy obwodu, w terminie 30 dni od doręczenia decyzji (art. 46e ust. 2–3). Nadleśniczy będący członkiem koła, które jest dzierżawcą obwodu, podlega wyłączeniu (art. 49a ust. 2).

Droga sądowa. Trzy miesiące od doręczenia decyzji

Kto jest niezadowolony z decyzji nadleśniczego, może w terminie trzech miesięcy od dnia jej doręczenia wnieść powództwo do sądu właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody (art. 46e ust. 4). Uprawnienie to ma także koło. Pozew nie jest odwołaniem od decyzji: sąd rozpoznaje sprawę od nowa i decyzją nie jest związany. Trzy miesiące to jednak termin materialnoprawny — gdy nikt nie wniesie pozwu, wysokość odszkodowania ustalona decyzją staje się definitywna, a sąd w sprawie o zapłatę jest nią związany (uchwały Sądu Najwyższego z 6 lipca 2021 r., III CZP 48/20, i z 29 kwietnia 2022 r., III CZP 62/22). Sprawę rozpoznaje sąd rejonowy, a przy wartości przedmiotu sporu powyżej 100 000 zł — sąd okręgowy. Ustawowego zwolnienia od kosztów, jakie przysługuje poszkodowanym ruchem zakładu górniczego, tu nie ma: opłatę od pozwu wnosi się na zasadach ogólnych, chyba że sąd na wniosek zwolni od kosztów.

Bierność koła nie zamyka drogi do sądu, ale prowadzi ona przez nadleśniczego. W uchwale z 6 lipca 2021 r., III CZP 48/20, Sąd Najwyższy stwierdził, że niewykonanie przez dzierżawcę albo zarządcę obwodu obowiązków z art. 46–46c i niesporządzenie protokołu nie zamyka drogi sądowej w sprawie o naprawienie szkody łowieckiej — po wydaniu decyzji przez nadleśniczego. Nadleśniczy zawiadomiony o bezczynności koła może sam dokonać oględzin i wydać decyzję, a na jego zwłokę przysługuje ponaglenie. Droga sądowa wymaga uwzględnienia ustawowej procedury szacowania. Nie można jednak twierdzić, że pozew zawsze wymaga uprzedniej decyzji nadleśniczego: Sąd Najwyższy dopuścił dochodzenie odszkodowania, gdy dzierżawca lub zarządca obwodu nie wniósł odwołania od protokołu szacowania ostatecznego (uchwała z 20 września 2023 r., III CZP 73/22). Oprócz terminów zgłoszenia szkody i środków zaskarżenia trzeba osobno ocenić przedawnienie roszczenia. Z dochodzeniem zapłaty nie należy czekać na zakończenie nieformalnych rozmów. Wcześniej upływają jednak terminy ustawy i rozporządzenia: trzy dni na wniosek, siedem dni na odwołanie i trzy miesiące na pozew po decyzji nadleśniczego. Grunty w rejonie eksploatacji górniczej bywają obciążone jednocześnie szkodą górniczą; to osobna podstawa, opisana na stronie szkody górnicze.

Kiedy odszkodowanie nie przysługuje

Katalog wyłączeń z art. 48 jest krótki i konkretny. Odszkodowania nie ma dla osób, którym przydzielono grunty Skarbu Państwa jako deputaty rolne na gruntach leśnych, ani dla posiadaczy upraw, którzy nie zebrali plonu w terminie 14 dni od zakończenia okresu zbioru danego gatunku roślin w regionie, określonego uchwałą sejmiku województwa. Nie przysługuje też temu, kto nie wyraził zgody na budowę przez koło urządzeń lub wykonanie zabiegów zapobiegających szkodom — z wyłączeniem szkód przy wykonywaniu polowania i szkód, które powstałyby niezależnie od tych urządzeń lub zabiegów.

Odpada też odszkodowanie za szkody nieprzekraczające wartości 100 kg żyta w przeliczeniu na 1 hektar uprawy, za szkody w płodach złożonych w sterty, stogi i kopce w bezpośrednim sąsiedztwie lasu oraz w uprawach założonych z rażącym naruszeniem zasad agrotechnicznych. Osobno warto pamiętać o ostatniej pozycji: właściciel albo użytkownik wieczysty, który złożył u starosty oświadczenie o zakazie polowania na swojej nieruchomości, nie dostaje odszkodowania za szkody na niej powstałe, dopóki zakaz obowiązuje (art. 48 pkt 7 w związku z art. 27b).

Żubry, wilki, bobry i niedźwiedzie. Inna ustawa i inny adresat

Szkody wyrządzone przez zwierzęta objęte ochroną gatunkową nie są szkodami łowieckimi. Za te wyrządzone przez żubry, wilki, rysie, niedźwiedzie i bobry odpowiada Skarb Państwa (art. 126 ust. 1 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody). Oględzin, szacowania i wypłaty dokonuje regionalny dyrektor ochrony środowiska, a na obszarze parku narodowego — dyrektor tego parku. Szkody wyrządzone przez zwierzynę łowną w parkach narodowych, strefach ochronnych zwierząt łownych i rezerwatach szacuje się natomiast według rozdziału 9 Prawa łowieckiego, a odszkodowanie wypłaca park narodowy albo regionalna dyrekcja ochrony środowiska (art. 126 ust. 7–9).

Procedura jest inna i ma własne terminy. Od 26 lipca 2023 r. wniosek składa się w ciągu 2 dni roboczych od stwierdzenia szkody w zwierzętach, 7 dni roboczych przy szkodzie w pasiece albo w budowli stawów rybnych, 7 dni roboczych — i nie później niż 14 dni przed planowanym zbiorem — przy szkodzie w plonach na użytkach zielonych, a przy szkodzie w innych uprawach tak, by oszacowanie było możliwe najpóźniej 14 dni przed zbiorem; w pozostałych przypadkach termin wynosi 2 miesiące. Wniosek złożony po terminie pozostawia się bez rozpoznania. Przy szkodach w zwierzętach, w pasiece albo w stawach wniosek można złożyć także telefonicznie. Oględziny odbywają się w ciągu 30 dni od otrzymania kompletnego wniosku, a w tych pilnych przypadkach w ciągu 7 dni (§ 2 ust. 2, 3a i 3b oraz § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z 8 lutego 2018 r., t.j. Dz.U. 2024 poz. 1785). Odpowiedzialność nie obejmuje utraconych korzyści, a odszkodowania nie ma między innymi za szkody wyrządzone przez wilki, niedźwiedzie lub rysie w zwierzętach gospodarskich pozostawionych od zachodu do wschodu słońca bez bezpośredniej opieki (art. 126 ust. 2 i ust. 6 pkt 3 lit. d).

Jak wygląda praca z Kancelarią

Na pierwszym spotkaniu adwokat ustala, kiedy szkodę stwierdzono, czy zgłoszenie trafiło w terminie do właściwego podmiotu, jaki gatunek ją wyrządził i czy grunt leży w obwodzie łowieckim. Prosimy o wypis z ewidencji gruntów, zdjęcia z datami, kopię wniosku z dowodem nadania, protokoły oględzin i szacowania oraz decyzję nadleśniczego, jeżeli już zapadła.

Adwokat przygotowuje wniosek o szacowanie, zastrzeżenia do protokołu, odwołanie do nadleśniczego wraz z wnioskiem o udział przedstawiciela izby rolniczej, a po decyzji — pozew z wnioskiem o opinię biegłego. O potrzebie osobistego udziału Klienta w przesłuchaniu stron informujemy na podstawie wezwania oraz rodzaju czynności. W oględzinach i szacowaniu warto uczestniczyć osobiście albo przez przedstawiciela. Właściwego nadleśniczego ustalamy według miejsca wystąpienia szkody, także dla działek w rejonie naszej filii w Zawierciu. Spotykamy się w Katowicach przy Placu Oddziałów Młodzieży Powstańczej 5/8 i w Zawierciu przy ul. 3 Maja 33. Wynagrodzenie ustalamy przed rozpoczęciem pracy.

Pytania i odpowiedzi

W jakim terminie muszę zgłosić szkodę łowiecką?

W terminie 3 dni od dnia stwierdzenia szkody (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z 16 kwietnia 2019 r., Dz.U. 2019 poz. 776). Ustawa mówi ogólniej, dlatego trzy dni bywają w opracowaniach pomijane. Inaczej liczy się je tylko przy szkodach od dzików na łąkach i pastwiskach poza okresem wegetacyjnym.

Komu składa się wniosek o szacowanie szkody?

Dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego, czyli najczęściej kołu łowieckiemu, a przy obwodach wyłączonych z wydzierżawiania — ich zarządcy, na przykład nadleśnictwu (art. 46 ust. 3 Prawa łowieckiego). Nie do gminy: wariant z wnioskiem do wójta obowiązywał tylko od 1 kwietnia do 22 sierpnia 2018 r. Warto zachować dowód nadania.

Za które zwierzęta odpowiada koło łowieckie?

Za dziki, jelenie, daniele i sarny — w uprawach i płodach rolnych (art. 46 ust. 1 pkt 1 Prawa łowieckiego) — oraz za szkody w mieniu wyrządzone przy wykonywaniu polowania (pkt 2). Łoś jest w tym przepisie wymieniony, ale jest objęty całoroczną ochroną (§ 1 ust. 5 rozporządzenia o okresach polowań, t.j. Dz.U. 2023 poz. 99), więc za jego szkody w uprawach odpowiada Skarb Państwa, a oględzin i szacowania dokonują Lasy Państwowe w obwodach leśnych albo zarząd województwa w obwodach polnych (art. 50 ust. 1, 2 i 4). Szkody wyrządzone przez inne gatunki zwierzyny nie są tym przepisem objęte.

Nie zgadzam się z protokołem szacowania. Co mogę zrobić?

Mają Państwo prawo wnieść zastrzeżenia do protokołu wraz z uzasadnieniem już na miejscu, a informacja o nich musi się w protokole znaleźć (art. 46a ust. 5 i art. 46c ust. 6). Niezależnie od tego przysługuje odwołanie do nadleśniczego, w terminie 7 dni od dnia podpisania protokołu. Sam podpis nie oznacza zgody na kwotę.

Co się dzieje po decyzji nadleśniczego?

Decyzję wydaje się w terminie 14 dni od otrzymania protokołów i jest ona ostateczna, a wypłata idzie ze środków dzierżawcy albo zarządcy obwodu w terminie 30 dni od doręczenia (art. 46e ust. 1–3). Kto się z nią nie zgadza, ma trzy miesiące od doręczenia na powództwo do sądu właściwego ze względu na miejsce szkody. Po upływie tego terminu kwota ustalona w decyzji jest definitywna.

Koło nie przyjechało oszacować szkody. Czy mam jeszcze drogę?

Tak, ale najpierw przez nadleśniczego. W uchwale z 6 lipca 2021 r., III CZP 48/20, Sąd Najwyższy stwierdził, że niesporządzenie protokołu przez dzierżawcę albo zarządcę obwodu nie zamyka drogi sądowej w sprawie o naprawienie szkody łowieckiej — po wydaniu decyzji przez nadleśniczego. Nadleśniczy zawiadomiony o bezczynności koła może sam dokonać oględzin i wydać decyzję. Pozew złożony przed decyzją grozi odrzuceniem, a brak protokołu utrudnia późniejsze dowodzenie.

Kiedy odszkodowanie za szkody łowieckie nie przysługuje?

Między innymi gdy szkoda nie przekracza wartości 100 kg żyta w przeliczeniu na 1 hektar uprawy, gdy powstała w płodach złożonych w sterty, stogi i kopce w bezpośrednim sąsiedztwie lasu albo gdy uprawę założono z rażącym naruszeniem zasad agrotechnicznych (art. 48 Prawa łowieckiego). Odpada też na czas obowiązywania złożonego u starosty oświadczenia o zakazie polowania.

Bobry podtopiły mi łąkę. Kto za to odpowiada?

Skarb Państwa, ale na innej podstawie niż szkody łowieckie: art. 126 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie przyrody. Wniosek składa się do regionalnego dyrektora ochrony środowiska, a w parku narodowym — do dyrektora parku: przy szkodzie w plonach na łące w ciągu 7 dni roboczych od jej stwierdzenia i nie później niż 14 dni przed planowanym zbiorem, a przy szkodzie w samym gruncie — w ciągu 2 miesięcy (§ 2 ust. 3a rozporządzenia, t.j. Dz.U. 2024 poz. 1785). Wniosek spóźniony pozostawia się bez rozpoznania. Odpowiedzialność nie obejmuje utraconych korzyści, a spory o wysokość odszkodowania rozstrzygają sądy powszechne.

Kontakt

Jeżeli dziki zryły Państwu pole, koło zaniżyło wycenę albo nadleśniczy wydał decyzję, z którą się Państwo nie zgadzają, zapraszamy na spotkanie w Katowicach lub w Zawierciu. Termin umówią Państwo pod numerem 535 204 359 lub pisząc na sekretariat@oca.com.pl. Ze względu na krótkie terminy warto zadzwonić od razu po oględzinach, zabierając kopię wniosku, protokoły i zdjęcia szkody z datami.

Wróć do spraw Klientów indywidualnych