Ochrona dóbr osobistych — czego można żądać i przed jakim sądem
Ochrona dóbr osobistych daje pięć osobnych roszczeń, nie jedno: zaniechanie, usunięcie skutków naruszenia (w szczególności przez oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie), zadośćuczynienie, zapłatę odpowiedniej sumy na cel społeczny oraz odszkodowanie (art. 24 kc). Każde, o które Państwo występują, trzeba zgłosić w pozwie osobno. Bezprawność sąd domniemywa, więc to pozwany dowodzi, że wolno mu było. Opłata od pozwu wynosi 600 zł, a od żądania pieniędzy dochodzi osobna opłata.
Pięć roszczeń z art. 24 kc, a nie jedno
Dwa pierwsze są niemajątkowe. Zaniechanie przysługuje już przy samym zagrożeniu dobra i obejmuje naruszenia trwające: usunięcie wpisu, zaprzestanie rozpowszechniania zdjęcia, zakaz powtarzania zarzutu. Usunięcie skutków to dopełnienie czynności przywracających stan poprzedni; oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie jest tylko jedną z nich, wskazaną w ustawie przykładowo. W pozwie formułuje się je odrębnie, z dosłowną treścią przeprosin, miejscem, formą i czasem publikacji.
Trzy dalsze są majątkowe. Od 15 września 2023 r. art. 448 § 1 kc mówi „albo”: sąd przyzna zadośćuczynienie za krzywdę albo zasądzi sumę na wskazany cel społeczny, a nie jedno i drugie; wcześniejsze „lub” pozwalało łączyć oba świadczenia (ustawa z 28 lipca 2023 r., Dz.U. 2023 poz. 1615). Osobno idzie odszkodowanie za szkodę majątkową na zasadach ogólnych (art. 24 § 2 kc), na przykład za utracone zlecenia; tu trzeba wykazać wysokość szkody i związek przyczynowy.
Jakie dobra chroni prawo i kiedy naruszenie jest bezprawne
Katalog z art. 23 kc jest otwarty. Ustawa wymienia „w szczególności” zdrowie, wolność, cześć, swobodę sumienia, nazwisko, wizerunek, tajemnicę korespondencji i nietykalność mieszkania; orzecznictwo dopisało prywatność i kult pamięci osoby zmarłej, przysługujący żyjącym bliskim, a nie zmarłemu. Cześć ma dwie strony: dobre imię, czyli to, jak widzą Państwa inni, i godność, czyli własne poczucie wartości. Wizerunek chroni dodatkowo art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, gdzie rozpowszechnianie co do zasady wymaga zezwolenia.
Art. 24 § 1 kc pozwala żądać zaniechania, „chyba że nie jest ono bezprawne”. To przenosi ciężar dowodu: powód wykazuje naruszenie, pozwany musi udowodnić, że wolno mu było tak postąpić. Bezprawność obalają zgoda uprawnionego, działanie w ramach porządku prawnego (zeznanie w sądzie, zawiadomienie o przestępstwie, kontrola urzędu), wykonywanie prawa podmiotowego oraz obrona uzasadnionego interesu społecznego. Ta ostatnia wymaga przy zarzutach o fakty prawdziwości zarzutu, a przy ocenach rzetelnej podstawy faktycznej i formy mieszczącej się w rzeczowej krytyce. Sama prawda nie zawsze wystarczy: prawdziwa informacja z cudzej sfery prywatnej albo podana w sposób szykanujący nadal narusza dobra osobiste.
Hejt, opinie i komentarze w internecie
Najpierw dowód, dopiero potem żądanie usunięcia. Wpis znika razem z dowodem, a portal nie ma obowiązku przechowywać usuniętych treści. Zrzut ekranu z widocznym adresem i datą to minimum, bywa jednak kwestionowany jako łatwy do przerobienia. Mocniejszy jest protokół notarialny z otwarcia strony, bo akt notarialny to dokument urzędowy w rozumieniu art. 244 kpc, oraz wniosek o zabezpieczenie dowodu, składany jeszcze przed wszczęciem sprawy, gdy zachodzi obawa, że przeprowadzenie dowodu stanie się niewykonalne lub zbyt utrudnione (art. 310 kpc).
Autora anonimowego wpisu można próbować ustalić na dwa sposoby. Pierwszy to wniosek do administratora serwisu o dane rejestracyjne i adres IP w celu wytoczenia powództwa. Uzyskanie tych danych może jednak wymagać działań właściwego organu w odpowiednim postępowaniu, a sam wniosek osoby prywatnej nie zapewnia ich udostępnienia. Drugi to skarga z art. 488 § 1 kpk: w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego Policja na żądanie pokrzywdzonego przyjmuje skargę, w razie potrzeby zabezpiecza dowody i przesyła skargę do sądu, a na polecenie sądu wykonuje wskazane czynności dowodowe (art. 488 § 2 kpk). Zakres dalszych czynności oraz możliwość ustalenia autora wpisu zależą od sprawy i dostępnych danych. Operator udostępnia dane abonenta sądowi i prokuratorowi, nie osobom prywatnym (art. 47 ust. 1 Prawa komunikacji elektronicznej). Sami Państwo tych danych nie zdobędą, bo chroni je tajemnica komunikacji elektronicznej z ustawy Prawo komunikacji elektronicznej, obowiązującej od 10 listopada 2024 r. w miejsce Prawa telekomunikacyjnego.
Portal odpowiada inaczej niż autor. Usługodawca przechowujący cudze dane nie odpowiada, dopóki nie wie o ich bezprawnym charakterze; odpowiada dopiero, gdy po urzędowym zawiadomieniu albo wiarygodnej wiadomości nie uniemożliwi niezwłocznie dostępu do treści (art. 14 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, tak samo art. 6 rozporządzenia 2022/2065), a sprawdzać z własnej inicjatywy nie musi (art. 15 tej ustawy, art. 8 rozporządzenia). Od 17 lutego 2024 r. stosuje się bezpośrednio rozporządzenie 2022/2065 (akt o usługach cyfrowych), którego art. 16 nakazuje każdemu dostawcy hostingu prowadzić łatwo dostępny mechanizm zgłaszania nielegalnych treści. Zgłoszenie jest więc pierwszym krokiem i zarazem dowodem, ale pozew kieruje się przede wszystkim przeciwko autorowi; portal pozywa się wtedy, gdy wiedział o wpisie — ze zgłoszenia albo z własnej moderacji — i go nie usunął.
Dobre imię firmy i negatywne opinie
Przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych stosuje się odpowiednio do osób prawnych (art. 43 kc); chronione są dobre imię i renoma, nazwa oraz nietykalność pomieszczeń, w których firma działa. Naruszeniem jest wypowiedź, która w obiektywnej ocenie przypisuje przedsiębiorcy postępowanie mogące narazić go na utratę zaufania potrzebnego do prowadzenia działalności. Sporne było, czy spółce należy się zadośćuczynienie, skoro nie doznaje cierpienia; uchwałą z 3 października 2023 r., III CZP 22/23, Sąd Najwyższy przyjął, że art. 448 § 1 kc stosuje się odpowiednio do osób prawnych. Uwaga: negatywna opinia sama w sobie nie jest bezprawna. Naruszeniem jest zarzut nieprawdziwy, opinia od osoby, która nigdy Klientem nie była, albo forma wykraczająca poza rzeczową ocenę usługi.
Sąd, opłaty i przedawnienie w sprawach o ochronę dóbr osobistych
Właściwość rzeczową przesądza to, czego Państwo żądają. Do sądu okręgowego należą sprawy o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe (art. 17 pkt 1 kpc), więc pozew z żądaniem przeprosin idzie tam bez względu na kwotę; przy żądaniu wyłącznie pieniężnym decyduje kwota: powyżej 100 000 zł sąd okręgowy, do 100 000 zł włącznie rejonowy (art. 17 pkt 4 kpc). Miejscowo właściwy jest sąd miejsca zamieszkania albo siedziby pozwanego (art. 27 i 30 kpc) albo miejsca zdarzenia (art. 35 kpc), a przy naruszeniu przy wykorzystaniu środków masowego przekazu sąd miejsca zamieszkania albo siedziby powoda (art. 351 kpc). To w sprawach internetowych najważniejsze: proces prowadzi się u siebie. Dla Katowic to Sąd Okręgowy w Katowicach, a w rejonie naszej filii w Zawierciu obowiązuje podział, który zaskakuje: gminy Zawiercie, Poręba, Łazy, Ogrodzieniec, Pilica, Siewierz, Mierzęcice i Żarnowiec należą do okręgu Sądu Okręgowego w Sosnowcu, a Irządze, Kroczyce, Szczekociny i Włodowice do okręgu Sądu Okręgowego w Częstochowie.
Opłata od pozwu jest stała: 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Od żądania pieniężnego dochodzi opłata osobna: do 20 000 zł stała, ustalana według wartości przedmiotu sporu (art. 13 ust. 1 uksc), powyżej 20 000 zł stosunkowa 5 %, nie więcej niż 100 000 zł (art. 13 ust. 2 uksc). Pozew o przeprosiny i 30 000 zł zadośćuczynienia kosztuje więc 2 100 zł, do tego 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Przedawniają się wyłącznie roszczenia majątkowe (art. 117 § 1 kc), więc żądanie zaniechania i przeprosin nie przedawnia się nigdy: wpis sprzed ośmiu lat, który wciąż wisi w sieci, można kazać usunąć. Zadośćuczynienie i odszkodowanie przedawniają się po trzech latach od dnia, w którym dowiedzieli się Państwo — albo przy należytej staranności mogli się dowiedzieć — o szkodzie i osobie obowiązanej, najpóźniej po dziesięciu latach od zdarzenia, a gdy naruszenie było występkiem, po dwudziestu latach od czynu (art. 4421 kc). Drogę karną warto znać, żeby świadomie wybrać cywilną: zniesławienie z art. 212 kk ściga się z oskarżenia prywatnego, karalność ustaje po roku od dowiedzenia się o osobie sprawcy, nie później niż po trzech latach od czynu (art. 101 § 2 kk), zryczałtowana równowartość wydatków, którą wpłaca się przy prywatnym akcie oskarżenia, wynosi od 1 lipca 2025 r. 1 000 zł zamiast 300 zł (art. 621 kpk), a przeprosiny o treści i formie, które Państwo ułożą, orzeknie tylko sąd cywilny; sąd karny może zobowiązać skazanego do przeproszenia przy zawieszeniu kary (art. 72 § 1 pkt 2 kk) i na Państwa wniosek nakazuje podanie wyroku skazującego do publicznej wiadomości (art. 215 kk).
Na co zwrócić uwagę przy ochronie dóbr osobistych
Po pierwsze, zgłoszenie wpisu przed zabezpieczeniem dowodu. Portal usuwa treść, a gdy wpis wraca pod innym kontem, nie ma czym wykazać pierwszego naruszenia. Kolejność jest odwrotna: najpierw protokół notarialny albo wniosek z art. 310 kpc, potem żądanie usunięcia.
Po drugie, pozew przeciwko portalowi zamiast przeciwko autorowi. Serwis odpowiada za cudzy wpis od chwili, gdy wie o jego bezprawności i mimo to nie uniemożliwia do niego dostępu (art. 14 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, art. 6 rozporządzenia 2022/2065). Wiedzę tę najpewniej wykazuje zgłoszenie, choć Sąd Najwyższy przyjmuje, że może ona pochodzić z innego źródła, na przykład z własnej moderacji (wyroki z 10 stycznia 2014 r., I CSK 128/13, i z 30 września 2016 r., I CSK 598/15). Pozew bez wcześniejszego zgłoszenia nie jest niedopuszczalny, ale za czas przed doręczeniem pozwu portal zwykle nie odpowie, a autor przez ten czas przestaje być uchwytny.
Po trzecie, żądanie samego zadośćuczynienia. Pieniądze nie usuwają wpisu ani nie prostują zarzutu, a sprawa o samą zapłatę do 100 000 zł włącznie trafi do sądu rejonowego (art. 17 pkt 4 kpc).
Po czwarte, ogólnikowe przeprosiny. Treść oświadczenia formułuje powód, więc „żądam przeprosin” to za mało: trzeba podać dosłowny tekst, miejsce, formę, czas publikacji i okres utrzymania, a zakres dopasować do zasięgu naruszenia.
Po piąte, spóźniona droga karna. Karalność zniesławienia ustaje po roku od dnia, w którym dowiedzieli się Państwo, kto jest sprawcą, a najpóźniej po trzech latach od publikacji (art. 101 § 2 kk). Przy anonimowym autorze rok nie biegnie, dopóki nie znają Państwo jego tożsamości, ale biegną trzy lata od wpisu; roszczeń cywilnych to nie odbiera, zamyka jednak ścieżkę, w której dane sprawcy ustala Policja.
Jak wygląda praca z Kancelarią
Na pierwszym spotkaniu adwokat ustala dosłowną treść wypowiedzi, datę i miejsce publikacji, krąg odbiorców oraz to, czy naruszenie dotyczy Państwa czy firmy. Rozdzielamy twierdzenia o faktach od ocen, bo od tego zależy, co trzeba będzie udowodnić. Prosimy o zrzuty ekranu z widocznym adresem i datą, korespondencję z portalem i autorem, a w sprawach firmowych o dane sprzedażowe sprzed publikacji i po niej.
Adwokat przygotowuje zabezpieczenie dowodu, zgłoszenie do serwisu, a potem wezwanie do zaniechania i usunięcia skutków z gotowym projektem oświadczenia. Gdy wezwanie nie skutkuje, składamy pozew z wnioskiem o zabezpieczenie roszczenia (art. 755 kpc); zakaz publikacji sąd orzeka tylko wtedy, gdy nie sprzeciwia się temu ważny interes publiczny, i oznacza czas jego trwania, nie dłuższy niż rok. Przy autorze anonimowym równolegle kierujemy skargę z art. 488 § 1 kpk, a treść oświadczenia redagujemy tak, żeby dała się wyegzekwować: gdy pozwany mimo wyroku nie składa oświadczenia, sąd wymierza mu grzywnę do 15 000 zł i nakazuje zamieszczenie ogłoszenia o treści oświadczenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na jego koszt (art. 1050 § 4 kpc). Prowadzimy też sprawy po stronie pozwanej. W sprawach związanych z udziałem w debacie publicznej badamy również, czy zastosowanie mają przepisy przeciwdziałające nadużywaniu postępowania cywilnego przeciwko takim osobom (ustawa z 29 maja 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 830, obowiązująca od 8 lipca 2026 r.). O potrzebie osobistego udziału Klienta, na przykład w przesłuchaniu stron, informujemy na podstawie wezwania oraz rodzaju czynności. Pozostałe czynności wykonujemy w granicach udzielonego umocowania. Spotykamy się w Katowicach przy Placu Oddziałów Młodzieży Powstańczej 5/8 i w Zawierciu przy ul. 3 Maja 33; sprawy prowadzimy przed sądami w całej Polsce. Wynagrodzenie ustalamy przed rozpoczęciem pracy.
Pytania i odpowiedzi
Czy można pozwać kogoś za komentarz w internecie?
Tak. Pozywa się z reguły autora komentarza; portal — gdy wiedział o wpisie i mimo to go nie usunął. Mogą Państwo żądać usunięcia wpisu, zakazu powtarzania zarzutu, przeprosin o określonej treści oraz zadośćuczynienia albo zapłaty na cel społeczny (art. 24 kc).
Jak ustalić, kto napisał anonimowy komentarz?
Można wystąpić do administratora serwisu o dane rejestracyjne i adres IP, ale sam wniosek osoby prywatnej nie zapewnia ich udostępnienia. Inną drogą jest skarga na Policji w sprawie prywatnoskargowej. Policja na żądanie pokrzywdzonego przyjmuje skargę, w razie potrzeby zabezpiecza dowody i przesyła ją do sądu, a na polecenie sądu wykonuje czynności dowodowe (art. 488 § 1 i 2 kpk). Czy uda się ustalić autora, zależy od sprawy i dostępnych danych.
Czy negatywna opinia w Google narusza dobra osobiste?
Nie każda. Rzetelna relacja z rzeczywistej wizyty mieści się w dozwolonej krytyce, choćby była dotkliwa. Naruszeniem jest nieprawdziwy zarzut o faktach, opinia od osoby, która nigdy Klientem nie była, albo forma poza rzeczową oceną usługi.
Ile kosztuje pozew o ochronę dóbr osobistych?
Opłata stała wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 3 uksc). Jeżeli żądają Państwo także pieniędzy, dochodzi opłata od tego żądania: powyżej 20 000 zł 5 % wartości, a do 20 000 zł opłata stała ustalana według wartości przedmiotu sporu.
Czy firma może żądać zadośćuczynienia za naruszenie dobrego imienia?
Tak. Przepisy o ochronie dóbr osobistych stosuje się odpowiednio do osób prawnych (art. 43 kc), a Sąd Najwyższy w uchwale z 3 października 2023 r., III CZP 22/23, przyjął, że dotyczy to również art. 448 § 1 kc.
Ile mam czasu na pozew o naruszenie dóbr osobistych?
To zależy od roszczenia. Żądanie zaniechania i usunięcia skutków nie przedawnia się, bo przedawniają się tylko roszczenia majątkowe (art. 117 § 1 kc). Zadośćuczynienie i odszkodowanie przedawniają się po trzech latach od dowiedzenia się (albo możliwości dowiedzenia się) o szkodzie i osobie obowiązanej, najpóźniej po dziesięciu latach od zdarzenia, a przy naruszeniu będącym występkiem po dwudziestu latach od czynu (art. 4421 kc).
Do którego sądu składa się pozew o ochronę dóbr osobistych?
Do sądu okręgowego, gdy żądają Państwo przeprosin, usunięcia wpisu albo zaniechania — samych albo razem z pieniędzmi (art. 17 pkt 1 kpc); przy żądaniu wyłącznie pieniężnym decyduje kwota: do 100 000 zł włącznie sąd rejonowy, powyżej okręgowy (art. 17 pkt 4 kpc). Przy naruszeniu przy wykorzystaniu środków masowego przekazu pozew wnosi się przed sąd miejsca zamieszkania albo siedziby powoda (art. 351 kpc), a więc zwykle u siebie.
Kontakt
Jeżeli w sieci pojawił się o Państwu lub o Państwa firmie wpis mijający się z prawdą, prosimy najpierw zabezpieczyć dowód, potem żądać usunięcia. Termin spotkania w Katowicach lub Zawierciu umówią Państwo pod numerem 535 204 359 albo pisząc na sekretariat@oca.com.pl.