Prawo administracyjne: odwołanie, skarga i decyzja środowiskowa

Od decyzji administracyjnej służy co do zasady odwołanie w terminie 14 dni od doręczenia, a od decyzji ostatecznej — skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 30 dni. Oba terminy są nieprzywracalne bez wniosku, a jedno podpisane oświadczenie o zrzeczeniu się odwołania zamyka drogę do sądu całkowicie.

Czternaście dni i oświadczenie, które zamyka drogę

Odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji, a gdy ogłoszono ją ustnie — od dnia ogłoszenia (art. 129 § 2 kpa). Kieruje się je do organu wyższego stopnia, ale za pośrednictwem organu, który wydał decyzję (art. 129 § 1). Przepisy szczególne mogą przewidywać inne terminy (§ 3), co w sprawach budowlanych i środowiskowych zdarza się regularnie.

Wymagania formalne są łagodne: odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia, wystarczy, że wynika z niego niezadowolenie strony z decyzji (art. 128 kpa). Nie znaczy to jednak, że warto poprzestać na jednym zdaniu — organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie, a dobrze postawione zarzuty wyznaczają kierunek tego badania.

Samo wniesienie odwołania ma skutek, o którym często się zapomina: wstrzymuje wykonanie decyzji, a przed upływem terminu do jego wniesienia decyzja w ogóle nie podlega wykonaniu (art. 130 § 1 i 2 kpa). Wyjątkiem są decyzje z rygorem natychmiastowej wykonalności oraz podlegające natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy (§ 3).

Uwaga na dokument, który urzędy podsuwają do podpisu. Strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania, a z dniem doręczenia organowi takiego oświadczenia przez ostatnią ze stron decyzja staje się ostateczna i prawomocna (art. 127a kpa). Prawomocna, czyli niezaskarżalna również do sądu administracyjnego — podpis pod takim oświadczeniem kończy sprawę bezpowrotnie.

Gdy organ milczy: ponaglenie

Sprawa wymagająca postępowania wyjaśniającego powinna zostać załatwiona nie później niż w ciągu miesiąca, sprawa szczególnie skomplikowana — dwóch miesięcy, a w postępowaniu odwoławczym miesiąca od otrzymania odwołania (art. 35 § 3 kpa). O każdym przypadku przekroczenia terminu organ ma obowiązek zawiadomić stronę, podać przyczyny zwłoki, wskazać nowy termin i pouczyć o prawie do ponaglenia (art. 36 § 1).

Ponaglenie przysługuje zarówno przy bezczynności, jak i przy przewlekłości, czyli prowadzeniu postępowania dłużej, niż to niezbędne (art. 37 § 1 kpa). Wnosi się je do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego sprawę, a ponaglenie musi zawierać uzasadnienie (§ 2 i 3). Organ prowadzący przekazuje je w terminie siedmiu dni, a organ wyższego stopnia rozpatruje w terminie siedmiu dni od otrzymania (§ 4 i 5).

Jest tu pułapka terminowa działająca odwrotnie niż zwykle: ponaglenie wniesione przed upływem terminu załatwienia sprawy pozostawia się bez rozpoznania (art. 37 § 3a kpa). Zbyt wczesne pismo nie tylko nic nie da, ale i nie otworzy drogi do skargi na bezczynność.

Rozpatrując ponaglenie, organ wydaje postanowienie, w którym wskazuje, czy doszło do bezczynności lub przewlekłości i czy miało to miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a w razie stwierdzenia — zobowiązuje organ do załatwienia sprawy w wyznaczonym terminie i zarządza ustalenie osób winnych (art. 37 § 6).

Skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego

Skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, przez co rozumie się sytuację, w której stronie nie przysługuje już żadne zażalenie, odwołanie ani ponaglenie (art. 52 § 1 i 2 ppsa). Od tej zasady jest praktyczny wyjątek: gdy decyzję w pierwszej instancji wydał minister albo samorządowe kolegium odwoławcze, można pójść wprost do sądu, bez składania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 52 § 3).

Termin wynosi trzydzieści dni od dnia doręczenia rozstrzygnięcia (art. 53 § 1 ppsa), a skargę — podobnie jak odwołanie — wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie się zaskarża (art. 54 § 1). Organ przekazuje ją sądowi wraz z aktami i odpowiedzią w terminie trzydziestu dni, ale może też uwzględnić skargę w całości w tym samym terminie: przy skardze na decyzję uchyla ją wtedy i wydaje nową (art. 54 § 2 i 3). Skargę na bezczynność lub przewlekłość można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia (art. 53 § 2b).

Inaczej niż odwołanie, skarga nie wstrzymuje wykonania aktu (art. 61 § 1 ppsa). O wstrzymanie można wnioskować dwutorowo: najpierw do organu, który wydał decyzję (§ 2 pkt 1), a po przekazaniu akt — do sądu, który wstrzyma wykonanie, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (§ 3). Odmowa organu nie zamyka drogi do wniosku sądowego.

Siedem dni po wyroku

To termin, który przesądza o możliwości dalszej drogi, a bywa przegapiany. W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony, zgłoszony w terminie siedmiu dni od ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji (art. 141 § 2 ppsa). Bez tego wniosku nie będzie uzasadnienia, a bez uzasadnienia nie da się skutecznie wnieść skargi kasacyjnej.

Samą skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał wyrok, w terminie trzydziestu dni od doręczenia odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (art. 177 § 1 ppsa). Obowiązuje przy tym przymus adwokacko-radcowski: skargę kasacyjną powinien sporządzić adwokat lub radca prawny (art. 175 § 1), a w sprawach podatkowych i celnych także doradca podatkowy, w sprawach własności przemysłowej zaś rzecznik patentowy (§ 3).

Gdy sąd skargę uwzględni, uzasadnienie sporządza się z urzędu w terminie czternastu dni (art. 141 § 1 ppsa), a jeżeli sprawa ma wrócić do organu — uzasadnienie zawiera wskazania co do dalszego postępowania (§ 4), którymi organ jest przy ponownym rozpoznaniu związany.

Ile kosztuje skarga

Od skargi pobiera się wpis — stały albo stosunkowy; stosunkowy tylko wtedy, gdy przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne (art. 230 i 231 ppsa). Wpis stosunkowy wynosi 4% wartości przedmiotu zaskarżenia do 10 000 zł (najmniej 100 zł), 3% powyżej 10 000 do 50 000 zł (najmniej 400 zł), 2% powyżej 50 000 do 100 000 zł (najmniej 1 500 zł) i 1% powyżej 100 000 zł (najmniej 2 000 zł, najwyżej 100 000 zł).

Wpisy stałe są w większości spraw niewysokie: 200 zł w sprawach ochrony środowiska i przyrody, nieruchomości oraz rolnictwa i leśnictwa, 300 zł w sprawach gospodarki wodnej, 500 zł w sprawach budownictwa i architektury oraz zagospodarowania przestrzennego. Skarga na postanowienie kosztuje 100 zł, skarga na bezczynność organu — również 100 zł, a sprzeciw od decyzji 100 zł. W sprawach nieujętych w wykazie wpis stały wynosi 200 zł.

Wpis od skargi kasacyjnej stanowi połowę wpisu od skargi, nie mniej niż 100 zł. Osobno uregulowano skargi dotyczące koncesji i zezwoleń na działalność gospodarczą, gdzie wpisy sięgają od 500 zł do 10 000 zł, zależnie od branży.

Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach

Decyzji wymagają przedsięwzięcia mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko oraz mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko (art. 71 ust. 2 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku). Uzyskuje się ją przed pozwoleniem na budowę, decyzją o warunkach zabudowy, koncesją geologiczną, pozwoleniem wodnoprawnym i wieloma innymi rozstrzygnięciami wymienionymi w art. 72 ust. 1. Decyzja ta wiąże organy wydające te decyzje oraz przyjmujące zgłoszenia (art. 86).

Kluczowy jest termin jej wykorzystania. Wniosek o decyzję inwestycyjną trzeba złożyć w terminie 6 lat od dnia, w którym decyzja środowiskowa stała się ostateczna (art. 72 ust. 3). Termin wydłuża się do 10 lat, jeżeli inwestor uzyska przed jego upływem stanowisko organu pierwszej instancji, że warunki realizacji przedsięwzięcia pozostają aktualne (ust. 4). Wniosek o takie stanowisko można złożyć nie wcześniej niż po upływie 5 lat od uzyskania ostateczności, a organ zajmuje je postanowieniem, na które przysługuje zażalenie (ust. 4a). Przeoczenie tego okna oznacza konieczność prowadzenia całego postępowania środowiskowego od nowa.

Osobna kategoria ryzyka to udział organizacji ekologicznych. Organizacja, która prowadzi działalność statutową w zakresie ochrony środowiska lub przyrody przez minimum 12 miesięcy przed wszczęciem postępowania, uczestniczy w nim na prawach strony (art. 44 ust. 1). Co istotne, może wnieść odwołanie, a także skargę do sądu administracyjnego, nawet jeżeli w postępowaniu przed organem pierwszej instancji w ogóle nie brała udziału (ust. 2 i 3). Treść decyzji wydanej po ocenie oddziaływania udostępnia się w Biuletynie Informacji Publicznej na okres 14 dni (art. 85 ust. 3), co w praktyce wyznacza moment, od którego liczy się reakcja otoczenia inwestycji.

Jak wygląda praca z Kancelarią

Na pierwszym spotkaniu adwokat ustala, na jakim etapie jest sprawa. Najpierw identyfikujemy właściwy środek zaskarżenia i termin, korzystając z decyzji, dowodu doręczenia i przepisów dotyczących danej sprawy. Według przepisów ogólnych odwołanie wnosi się w 14 dni, skargę do sądu administracyjnego w 30 dni, a wniosek o uzasadnienie wyroku w 7 dni, ale przepisy szczególne mogą przewidywać inne terminy. Sprawdzamy też, czy decyzja jest wykonalna, czy nadano jej rygor natychmiastowej wykonalności i czy potrzebny jest wniosek o wstrzymanie wykonania.

Prosimy o zaskarżaną decyzję lub postanowienie wraz z dowodem doręczenia, wcześniejsze pisma w sprawie, wezwania i zawiadomienia organu oraz — przy sprawach środowiskowych — kartę informacyjną przedsięwzięcia albo raport o oddziaływaniu na środowisko, jeżeli był sporządzany. Znaczenie może mieć data doręczenia, ogłoszenia albo inne zdarzenie określone w przepisie szczególnym.

Adwokat przygotowuje odwołania i zażalenia, ponaglenia, skargi do wojewódzkich sądów administracyjnych oraz skargi kasacyjne do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także wnioski o stwierdzenie nieważności i o wznowienie postępowania. Reprezentujemy Klientów przed organami administracji rządowej i samorządowej, przed regionalnymi dyrektorami ochrony środowiska i Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska oraz przed sądami administracyjnymi. Sprawy prowadzone przez nadzór budowlany opisujemy osobno na stronie o samowoli budowlanej. Spotykamy się w Katowicach przy Placu Oddziałów Młodzieży Powstańczej 5/8 i w Zawierciu przy ul. 3 Maja 33. Wynagrodzenie ustalamy przed rozpoczęciem pracy.

Pytania i odpowiedzi

Ile mam czasu na odwołanie od decyzji?

Czternaście dni od dnia doręczenia decyzji, a gdy ogłoszono ją ustnie — od dnia ogłoszenia (art. 129 § 2 kpa). Odwołanie wnosi się do organu wyższego stopnia, ale za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Przepisy szczególne mogą przewidywać inne terminy, dlatego zawsze sprawdzamy pouczenie zamieszczone w samej decyzji.

Czy odwołanie wstrzymuje wykonanie decyzji?

Tak. Przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie podlega wykonaniu, a wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje jej wykonanie (art. 130 § 1 i 2 kpa). Nie dotyczy to decyzji, którym nadano rygor natychmiastowej wykonalności, ani takich, które podlegają natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy.

Co oznacza podpisanie zrzeczenia się prawa do odwołania?

Z dniem doręczenia organowi oświadczenia o zrzeczeniu się przez ostatnią ze stron decyzja staje się ostateczna i prawomocna (art. 127a kpa). Prawomocna oznacza, że nie można jej zaskarżyć również do sądu administracyjnego. Takie oświadczenie warto podpisywać wyłącznie wtedy, gdy decyzja w całości odpowiada oczekiwaniom.

Co zrobić, gdy urząd nie wydaje decyzji?

Służy ponaglenie — zarówno przy bezczynności, jak i przy przewlekłym prowadzeniu postępowania (art. 37 § 1 kpa). Musi zawierać uzasadnienie i wnosi się je do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego sprawę. Ponaglenie wniesione przed upływem terminu załatwienia sprawy pozostawia się bez rozpoznania (§ 3a), więc najpierw sprawdza się, czy termin z art. 35 rzeczywiście minął.

W jakim terminie wnosi się skargę do sądu administracyjnego?

Trzydzieści dni od dnia doręczenia rozstrzygnięcia (art. 53 § 1 ppsa), za pośrednictwem organu, którego działanie się zaskarża (art. 54 § 1). Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można natomiast wnieść w każdym czasie, po wcześniejszym wniesieniu ponaglenia (art. 53 § 2b).

Czy skarga do sądu wstrzymuje wykonanie decyzji?

Nie, wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu ani czynności (art. 61 § 1 ppsa). O wstrzymanie można wnosić najpierw do organu, a po przekazaniu akt — do sądu, który uwzględnia wniosek, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (art. 61 § 2 i 3). Odmowa organu nie zamyka drogi do wniosku sądowego.

Ile kosztuje skarga do sądu administracyjnego?

W sprawach niepieniężnych pobiera się wpis stały: 200 zł w sprawach ochrony środowiska i przyrody oraz nieruchomości, 500 zł w sprawach budownictwa i zagospodarowania przestrzennego, 100 zł od skargi na postanowienie i od skargi na bezczynność. Gdy przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne, wpis jest stosunkowy i wynosi od 1% do 4% wartości przedmiotu zaskarżenia. Wpis od skargi kasacyjnej to połowa wpisu od skargi, nie mniej niż 100 zł.

Jak długo ważna jest decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach?

Wniosek o decyzję inwestycyjną trzeba złożyć w terminie 6 lat od dnia, w którym decyzja środowiskowa stała się ostateczna (art. 72 ust. 3 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku). Termin wydłuża się do 10 lat, jeżeli inwestor uzyska wcześniej stanowisko organu o aktualności warunków realizacji przedsięwzięcia, przy czym wniosek o to stanowisko można złożyć dopiero po upływie 5 lat od uzyskania ostateczności (ust. 4).

Kontakt

Jeżeli otrzymali Państwo decyzję, z którą się nie zgadzają, albo postępowanie w urzędzie ciągnie się bez rozstrzygnięcia, zapraszamy do Katowic lub do Zawiercia. Termin umówią Państwo pod numerem 535 204 359 lub pisząc na sekretariat@oca.com.pl. Prosimy przynieść decyzję wraz z kopertą albo potwierdzeniem doręczenia, bo data doręczenia ma znaczenie dla biegu terminu.