Rozwód i separacja — przebieg sprawy i decyzje sądu
Rozwód i separacja to sprawy, które rozstrzyga wyłącznie sąd okręgowy. Rozwód wymaga zupełnego i trwałego rozkładu pożycia, separacja — zupełnego. Opłata od pozwu wynosi 600 zł. Sprawa bez orzekania o winie i bez małoletnich dzieci może zakończyć się na jednej rozprawie. Spór o winę potrafi trwać lata. Poniżej: od czego zacząć, co orzeknie sąd, ile to trwa i na co zwrócić uwagę.
Od czego zaczyna się sprawa o rozwód
Sprawę rozpoczyna pozew do sądu okręgowego. Zgodnie z art. 41 kpc jest to sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal tam mieszka.
Dla mieszkańców Katowic właściwy jest Sąd Okręgowy w Katowicach. W rejonie naszej filii w Zawierciu sprawa zależy od gminy i to zaskakuje nawet osoby stąd. Zawiercie, Poręba, Łazy, Ogrodzieniec, Pilica, Siewierz, Mierzęcice i Żarnowiec należą do okręgu Sądu Okręgowego w Sosnowcu. Natomiast Irządze, Kroczyce, Szczekociny i Włodowice — mimo że leżą w powiecie zawierciańskim — podlegają Sądowi Rejonowemu w Myszkowie, a więc okręgowi Sądu Okręgowego w Częstochowie.
Pozew zawiera żądanie rozwodu z orzeczeniem o winie albo bez, a przy wspólnych małoletnich dzieciach wnioski co do władzy rodzicielskiej, kontaktów i alimentów. Dołącza się odpis skrócony aktu małżeństwa i aktów urodzenia dzieci. Przydają się dokumenty o dochodach obu stron i zestawienie kosztów utrzymania dzieci.
W każdej sprawie o rozwód lub separację sąd przesłuchuje strony (art. 432 kpc). Rozwodu nie da się więc uzyskać wyłącznie na podstawie dokumentów. Sąd może dopuścić przesłuchanie zdalne, na przykład osoby mieszkającej za granicą (art. 151 kpc). Sposób udziału w rozprawie ustalamy na podstawie decyzji sądu i treści wezwania. Od pozwu uiszcza się opłatę stałą 600 zł. Kto nie jest w stanie jej ponieść, składa z pozwem wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych z oświadczeniem o stanie majątkowym.
Rozwód z winą, bez winy i separacja — co je naprawdę różni
Sąd orzeka rozwód, gdy rozkład pożycia jest zupełny i trwały (art. 56 § 1 kro): ustały więzi uczuciowa, fizyczna i gospodarcza i nie ma widoków na powrót. Rozwód nie jest dopuszczalny, gdy ucierpiałoby dobro wspólnych małoletnich dzieci albo gdy żąda go małżonek wyłącznie winny, a drugi nie wyraża zgody (art. 56 § 2 i § 3 kro).
O winie sąd orzeka z urzędu; zaniecha tego tylko na zgodne żądanie obojga (art. 57 § 2 kro). Wina nie wpływa na władzę rodzicielską ani na podział majątku. Wpływa na alimenty między małżonkami. Małżonek niewinny może żądać ich od wyłącznie winnego, gdy rozwód istotnie pogarsza jego sytuację materialną (art. 60 § 2 kro). Bez orzekania o winie alimenty przysługują tylko w niedostatku i wygasają po pięciu latach od orzeczenia rozwodu; sąd może ten termin przedłużyć, ale wyłącznie ze względu na wyjątkowe okoliczności i na żądanie uprawnionego (art. 60 § 1 i § 3 kro).
Separacja wymaga rozkładu zupełnego, ale nie trwałego (art. 611 § 1 kro). Jej skutki są takie jak rozwodu (art. 614 § 1 kro): rozdzielność majątkowa, koniec dziedziczenia ustawowego. Różnice są trzy: w separacji nie można zawrzeć nowego małżeństwa, nie można wrócić do poprzedniego nazwiska, a na zgodne żądanie sąd separację znosi (art. 616 § 1 kro). Gdy jedno żąda separacji, a drugie uzasadnionego rozwodu, sąd orzeka rozwód (art. 612 § 1 kro).
Co sąd rozstrzygnie w wyroku, a czego nie
W wyroku rozwodowym sąd obowiązkowo orzeka o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, o kontaktach i o alimentach na dzieci (art. 58 § 1 kro). Pisemne porozumienie rodzicielskie zgodne z dobrem dziecka sąd uwzględnia. O tym, jak uregulować władzę rodzicielską i kontakty poza rozwodem oraz co zrobić, gdy orzeczenie nie jest wykonywane, piszemy osobno. Na zgodny wniosek stron nie orzeka o kontaktach (art. 58 § 1b kro). Jeżeli małżonkowie nadal zajmują wspólne mieszkanie, sąd orzeka o sposobie korzystania z niego, a wyjątkowo o eksmisji małżonka, który rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie (art. 58 § 2 kro).
Alimenty dla małżonka sąd zasądza tylko na żądanie. Kto o nie nie wystąpi, nie dostanie ich w wyroku. Ustalanie wysokości świadczeń na dzieci, ich późniejsza zmiana i egzekucja to osobny temat — opisaliśmy go na stronie o alimentach. Podziału majątku sąd dokonuje w wyroku rozwodowym tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki (art. 58 § 3 kro). Przy sporze o składniki lub ich wartość podział trafia do osobnego postępowania przed sądem rejonowym, które opisaliśmy na stronie o podziale majątku wspólnego.
Sąd nie rozstrzyga o wspólnym kredycie: wyrok nie zmienia umowy z bankiem i oboje pozostają dłużnikami. Nie orzeka też o nazwisku. Powrót do nazwiska sprzed małżeństwa następuje przez oświadczenie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego w ciągu roku od uprawomocnienia wyroku (art. 59 kro w brzmieniu obowiązującym od października 2025 r.; wcześniej termin wynosił 3 miesiące).
Ile trwa sprawa o rozwód
Sąd orzeka w składzie sędziego i dwóch ławników (art. 47 § 2 pkt 2 kpc). Jeżeli pozwany uznaje żądanie, a małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może ograniczyć postępowanie dowodowe do przesłuchania stron (art. 442 kpc). Taka sprawa może zakończyć się na pierwszej rozprawie, wyznaczanej po kilku miesiącach od wpływu pozwu. Wyrok uprawomocnia się po tygodniu od ogłoszenia, jeżeli żadna ze stron nie złoży w tym czasie wniosku o uzasadnienie.
Sprawa z dziećmi trwa dłużej, gdy rodzice spierają się o władzę rodzicielską lub kontakty. Sąd zleca wtedy opinię opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów, na którą czeka się od kilku do kilkunastu miesięcy. Jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, sąd może skierować strony do mediacji (art. 436 § 1 kpc); odmowa udziału nie blokuje rozwodu.
Sprawa z orzekaniem o winie wymaga świadków i dokumentów, a kolejne rozprawy wyznaczane są w odstępach kilku miesięcy. Trwa zwykle od roku do kilku lat. Podane okresy są orientacyjne i wynikają z doświadczenia Kancelarii; termin w konkretnej sprawie zależy od sądu i zakresu postępowania dowodowego. Wniosek o uzasadnienie wyroku składa się w tygodniu od ogłoszenia (art. 328 § 1 kpc), apelację w 14 dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem (art. 369 § 1 kpc).
Ile kosztuje rozwód i separacja po stronie opłat
Opłata od pozwu o rozwód i o separację wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Separacja na zgodne żądanie małżonków bez wspólnych małoletnich dzieci kosztuje 100 zł, tyle samo zniesienie separacji (art. 37 pkt 3 i 4 tej ustawy). Przy rozwodzie bez orzekania o winie na zgodny wniosek stron sąd zwraca powodowi połowę opłaty od pozwu, czyli 300 zł, po uprawomocnieniu się wyroku (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b tej ustawy). O rozliczeniu pozostałych kosztów pomiędzy małżonkami rozstrzyga sąd.
Wniosek o podział majątku kosztuje 1 000 zł, przy zgodnym projekcie 300 zł (art. 38 tej ustawy). Strona żądająca alimentów nie ponosi kosztów sądowych w tym zakresie (art. 96 ust. 1 pkt 2 tej ustawy). Opłata skarbowa od pełnomocnictwa to 17 zł, wniosek o uzasadnienie wyroku 100 zł, zaliczane na poczet opłaty od apelacji.
Do tego dochodzą wydatki. Sąd może zobowiązać stronę do wpłacenia zaliczki na opinię opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów; jej wysokość zależy od zakresu badania. Koszty mediacji rozlicza się odrębnie, a zależą od jej podstawy, przebiegu i należnych wydatków. Strona przegrywająca może zostać obciążona kosztami zastępstwa procesowego drugiej strony, w stawce minimalnej 720 zł za sprawę o rozwód.
Na co zwrócić uwagę w sprawie rozwodowej
Po pierwsze, brak wniosku o zabezpieczenie. W toku sprawy o rozwód nie można wszcząć osobnej sprawy o alimenty ani o zaspokojenie potrzeb rodziny — co do świadczeń za okres od wytoczenia pozwu rozwodowego (art. 445 § 1 kpc). Jedyną drogą jest wniosek o zabezpieczenie w sprawie rozwodowej. We wniosku o zabezpieczenie wskazujemy kwotę i okres, za który żądamy świadczenia, a o zakresie zabezpieczenia rozstrzyga sąd. Odkładanie wniosku sprawia, że do czasu decyzji sądu dzieci utrzymuje sam jeden z rodziców.
Po drugie, zgoda na rozwód bez orzekania o winie bez rachunku. Po uprawomocnieniu wyroku winy nie da się już ustalić. Przepada prawo do alimentów z art. 60 § 2 kro — tych bez ograniczenia czasowego (wygasają jednak w razie zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa, art. 60 § 3 kro) i bez potrzeby wykazywania niedostatku. Ma to znaczenie także na przyszłość: renta rodzinna po byłym małżonku przysługuje osobie rozwiedzionej tylko wtedy, gdy w dniu jego śmierci miała wobec niego prawo do alimentów (art. 70 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), a alimenty z art. 60 § 1 kro wygasają zwykle po pięciu latach. Szybki rozwód bywa droższy od długiego.
Po trzecie, porozumienie rodzicielskie bez konkretów. Ogólny zapis „kontakty według uzgodnień rodziców” może utrudniać wykazanie naruszenia obowiązków, bo nie ma w nim terminów, z którymi sąd mógłby porównać przebieg kontaktów. Gdy uzgodnienia się kończą, zostaje nowa sprawa w sądzie rejonowym. W razie konfliktu warto ustalić w porozumieniu konkretne dni, godziny i zasady przekazywania dziecka, także na wakacje i święta.
Po czwarte, ustny podział majątku. Majątek pozostaje wspólny do podziału. Umowa „mieszkanie dla jednego, samochód dla drugiego” wymaga aktu notarialnego, jeżeli obejmuje nieruchomość. Bez tego po latach każda ze stron może żądać podziału i rozliczenia nakładów.
Jak wygląda praca z Kancelarią w sprawie o rozwód
Na pierwszym spotkaniu adwokat ustala, od kiedy ustało pożycie, czy są wspólne małoletnie dzieci, jak wygląda majątek i czy druga strona zgodzi się na rozwód bez orzekania o winie. Prosimy o odpis aktu małżeństwa, akty urodzenia dzieci, dokumenty o dochodach i dotychczasową korespondencję z małżonkiem w sprawie rozstania. Na tej podstawie oceniamy, czy rozwód jest dopuszczalny, czy warto żądać orzeczenia o winie i jakie wnioski złożyć od razu w pozwie. Zakres analizy, formę przekazania wyników i dalsze czynności uzgadniamy z Klientem.
Adwokat przygotowuje pozew albo odpowiedź na pozew, wniosek o zabezpieczenie alimentów i kontaktów, projekt porozumienia rodzicielskiego oraz wnioski dowodowe. Sąd przesłuchuje strony w każdej sprawie o rozwód, a o potrzebie osobistego udziału Klienta informujemy na podstawie wezwania oraz rodzaju czynności. Pozostałe czynności, takie jak udział w przesłuchaniu świadków, wykonujemy w granicach udzielonego umocowania. Sprawy prowadzimy przed sądami w całej Polsce.
Spotkania odbywają się w Katowicach przy Placu Oddziałów Młodzieży Powstańczej 5/8 oraz w Zawierciu przy ul. 3 Maja 33. Wynagrodzenie ustalamy przed rozpoczęciem pracy, gdy znany jest zakres sprawy.
Pytania i odpowiedzi
Czy można wziąć rozwód bez zgody drugiej strony?
Tak. Zgoda małżonka nie jest przesłanką rozwodu; sąd bada, czy rozkład pożycia jest zupełny i trwały. Brak zgody blokuje rozwód tylko wtedy, gdy żąda go małżonek wyłącznie winny, a odmowa nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 3 kro). Sprzeciw drugiej strony zwykle wydłuża sprawę, ale jej nie zatrzymuje.
Ile trwa rozwód bez orzekania o winie?
Jeżeli małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci i są zgodni, sprawa może zakończyć się na pierwszej rozprawie, wyznaczanej po kilku miesiącach od złożenia pozwu. Przy dzieciach sąd musi ustalić władzę rodzicielską, kontakty i alimenty, co przy zgodnym porozumieniu również może zmieścić się w jednej lub dwóch rozprawach. Są to okresy orientacyjne; termin zależy od sądu. Wyrok uprawomocnia się po tygodniu, jeżeli żadna ze stron nie złoży w tym terminie wniosku o uzasadnienie; dopiero po takim wniosku biegnie dwutygodniowy termin na apelację.
Czy rozwód bez orzekania o winie się opłaca?
Zależy od sytuacji materialnej. Rezygnacja z winy zamyka drogę do alimentów z art. 60 § 2 kro, które małżonek niewinny może otrzymywać bez ograniczenia czasowego, do zawarcia nowego małżeństwa, a przy rozwodzie bez winy alimenty przysługują tylko w niedostatku i co do zasady przez pięć lat, z możliwością sądowego przedłużenia w wyjątkowych okolicznościach (art. 60 § 1 i § 3 kro). Ma to znaczenie zwłaszcza dla osoby, która przez lata nie pracowała zawodowo. Przed wyrażeniem zgody warto policzyć, co się traci.
Co pyta sąd na rozprawie rozwodowej?
Sąd pyta o datę ślubu, datę ustania więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej, o przyczyny rozstania, o to, czy strona widzi szansę na powrót i czy podtrzymuje żądanie rozwodu. Przy dzieciach pyta, z kim mieszkają, jak wyglądają kontakty i ile kosztuje ich utrzymanie. Odpowiedzi są dowodem w sprawie, więc powinny być zgodne z tym, co napisano w pozwie i odpowiedzi na pozew.
Czym różni się separacja od rozwodu?
Separacja nie rozwiązuje małżeństwa: nie można zawrzeć nowego związku ani wrócić do poprzedniego nazwiska, a na zgodne żądanie małżonków sąd ją znosi. Pozostałe skutki są takie jak przy rozwodzie: powstaje rozdzielność majątkowa, ustaje dziedziczenie ustawowe, sąd orzeka o dzieciach i alimentach. Separacja jest łatwiejsza do uzyskania, bo wystarczy rozkład zupełny, bez wykazywania trwałości.
Czy trzeba iść na mediację przed rozwodem?
Nie. Mediacja w sprawie o rozwód jest dobrowolna. Sąd może do niej skierować, jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa (art. 436 § 1 kpc), ale strona może odmówić i nie ponosi z tego tytułu negatywnych skutków dla samego rozwodu. Mediacja bywa natomiast przydatna do uzgodnienia kontaktów i alimentów.
Czy sąd podzieli majątek przy rozwodzie?
Tylko wyjątkowo. Sąd dokonuje podziału w wyroku rozwodowym na wniosek jednego z małżonków, jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki (art. 58 § 3 kro), czyli w praktyce przy zgodnym projekcie podziału. W razie sporu podział następuje w osobnym postępowaniu przed sądem rejonowym, za opłatą 1 000 zł albo 300 zł przy zgodnym projekcie; szczegóły na stronie o podziale majątku.
Kiedy można wrócić do nazwiska po rozwodzie?
W ciągu roku od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem (art. 59 kro). Termin roczny obowiązuje od października 2025 r.; wcześniej były to 3 miesiące. Po upływie roku pozostaje wyłącznie administracyjna zmiana nazwiska na zasadach ogólnych.
Kontakt
Jeżeli rozważają Państwo rozwód lub separację, zapraszamy na spotkanie w Katowicach lub w Zawierciu. Termin można umówić pod numerem 535 204 359 lub pisząc na sekretariat@oca.com.pl. Na pierwszym spotkaniu ustalimy, jakie wnioski należy złożyć i od czego zależy czas trwania Państwa sprawy.