Szkoda całkowita — próg przy OC, wycena wraku i odwołanie
Przy OC sprawcy szkoda całkowita zaczyna się dopiero tam, gdzie ekonomicznie uzasadniony koszt naprawy przewyższa wartość pojazdu sprzed zdarzenia. Próg 70 % pochodzi z warunków autocasco i do OC się nie stosuje. Odszkodowanie jest różnicą dwóch liczb: wartości pojazdu sprzed szkody i wartości pozostałości. Wrak zostaje Państwa własnością.
Kiedy szkoda całkowita: przy OC decyduje 100 %, przy AC około 70 %
Żaden przepis nie definiuje szkody całkowitej. Punktem wyjścia jest obowiązek pełnego naprawienia szkody (art. 361 § 2 kc) i reguła, że poszkodowany wybiera między naprawą a zapłatą, chyba że przywrócenie stanu poprzedniego jest niemożliwe albo pociąga za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty (art. 363 § 1 kc). Granicę nadmierności wyznaczyło orzecznictwo: koszt naprawy nieprzewyższający wartości pojazdu sprzed wypadku nie jest nadmierny (wyrok Sądu Najwyższego z 20 lutego 2002 r., V CKN 903/00; pogląd ten skład siedmiu sędziów uznał za utrwalony w uzasadnieniu postanowienia z 12 stycznia 2006 r., III CZP 76/05).
W autocasco próg bierze się z umowy, a nie z ustawy. Ogólne warunki największych zakładów przyjmują, że szkoda jest całkowita, gdy koszt naprawy przekracza 70 % wartości pojazdu — u niektórych liczonych także od sumy ubezpieczenia, a w produktach specjalnych bywa to 80 % — dlatego rozstrzyga brzmienie OWU z konkretnej polisy.
W tym miejscu trzeba odróżnić szkodę całkowitą od zasad rozliczenia naprawy. Zakład, który przy szkodzie z OC sprawcy orzeka szkodę całkowitą przy koszcie naprawy rzędu 75 czy 80 % wartości auta, stosuje kryterium z cudzej umowy. Rekomendacja 20.2 Komisji Nadzoru Finansowego dodaje warunek techniczny: koszt naprawy ma być liczony tak samo jak przy szkodzie częściowej, więc nie wolno przełączyć się na stawki autoryzowanego serwisu i części oryginalne po to, żeby próg przekroczyć.
Metoda dyferencyjna, czyli spór o dwie liczby
Przy szkodzie całkowitej nikt nie płaci za naprawę, tylko wyrównuje ubytek w majątku. Odszkodowanie ustala się jako różnicę między rynkową wartością pojazdu sprzed zdarzenia a rynkową wartością pozostałości (Rekomendacja KNF 20.3). Przy aucie wartym 42 000 zł i wraku wycenionym na 14 000 zł wypłata wynosi 28 000 zł. Każde zaniżenie pierwszej liczby i każde zawyżenie drugiej zmniejsza wypłatę złotówka za złotówkę: podniesienie wyceny wraku o 4 000 zł kosztuje dokładnie 4 000 zł.
Kosztorys rozstrzyga natomiast o kwalifikacji szkody. Jeżeli go zawyżono i dopiero to przesądziło o uznaniu szkody za całkowitą, prawdziwym sporem jest szkoda częściowa; piszemy o tym na stronie o zaniżonym odszkodowaniu za samochód. Osobne roszczenie o utratę wartości handlowej przy szkodzie całkowitej nie powstaje: dotyczy ono auta naprawionego, a przy rozliczeniu różnicą wartości cały ubytek mieści się już w tej różnicy.
Wartość pojazdu sprzed szkody i korekty, których trzeba zażądać
Wartość pojazdu bierze się z systemu eksperckiego, na przykład Info-Ekspert albo Eurotax. System podaje wartość bazową dla modelu i rocznika, a rzeczoznawca nanosi korekty, między innymi za przebieg, wyposażenie dodatkowe, wcześniejsze naprawy blacharskie, datę pierwszej rejestracji i pochodzenie z importu. To w korektach powstaje różnica między wyceną a ceną rynkową.
Rekomendacja 14.3 przewiduje, że proponując rozliczenie szkody jako całkowitej, zakład powinien przekazać uprawnionemu pełne wyceny wartości pojazdu sprzed zdarzenia i po nim, z informacją o rodzaju i wysokości wszelkich korekt, a do tego kalkulację kosztów naprawy stojącą za tą propozycją. Wyceny wraku zakład nie musi przekazać tylko wtedy, gdy uprawniony zgodził się na wypłatę pełnej wartości pojazdu sprzed szkody. Rekomendacja 14.4 idzie dalej: jeżeli korekta i jej wysokość zależą od uznania likwidatora, zakład ma to uzasadnić. Po analizie decyzji i dokumentacji dobieramy właściwy sposób zakwestionowania wyceny oraz zakres żądania. Bez pełnych wycen nie wiadomo, czy odjęto na przykład 3 % za import, czy 15 % za przebieg.
Wrak i punkt 20.6 Rekomendacji KNF
Wartość pozostałości ubezpieczyciel ustala najczęściej na podstawie oferty z platformy aukcyjnej dla firm skupujących wraki. Rekomendacja 20.4 przyjmuje za punkt wyjścia wiążącą ofertę kupna, z odstępstwem tylko ze szczególnych względów, na przykład przy niskiej wartości auta, i mówi, że zakład nie powinien powiększać wartości pozostałości, w szczególności o marżę od jej sprzedaży. Rekomendacja 20.5 dodaje, że zakład powinien pomóc w zagospodarowaniu wraku: przedstawić własną ofertę zakupu za cenę zgodną z wyceną albo wskazać podmiot, który za tę cenę wrak kupi.
Najważniejszy jest jednak punkt następny, o którym decyzje milczą. Rekomendacja 20.6 brzmi: „W przypadku braku możliwości sprzedaży pozostałości za cenę zgodną z zaproponowaną przez zakład ubezpieczeń wyceną, zakład ubezpieczeń powinien odpowiednio skorygować ustaloną wysokość świadczenia”. Po ludzku: jeżeli nikt nie chce kupić wraku za kwotę, którą odjęto Państwu od odszkodowania, ta kwota powinna zostać obniżona.
Trzeba uczciwie powiedzieć, czym Rekomendacje są. To nie ustawa. Komisja Nadzoru Finansowego wydała je uchwałą nr 240/2022 z 14 lipca 2022 r. na podstawie art. 365 ust. 1 pkt 2 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, ze stosowaniem najpóźniej od 1 listopada 2022 r. Obowiązuje przy nich zasada „zastosuj lub wyjaśnij”: zakład, który się do nich nie stosuje, zawiadamia nadzór, jak osiągnie ten sam cel inaczej (art. 365 ust. 5). Sądu Rekomendacje nie wiążą, ale opisują standard, którego od zakładów oczekuje nadzór i którego niestosowanie zakład musi publicznie wytłumaczyć.
Leasing, kredyt i GAP
Przy pojeździe w leasingu odszkodowanie za wartość pojazdu należy się finansującemu, bo to on pozostaje właścicielem; korzystający zachowuje własne roszczenia, na przykład o koszty najmu auta zastępczego. Umowy leasingu traktują zwykle szkodę całkowitą jak utratę pojazdu: umowa wygasa (art. 7095 § 1 kc), a finansujący może żądać natychmiastowej zapłaty wszystkich niezapłaconych rat, pomniejszonych o korzyści z wcześniejszej zapłaty i z wygaśnięcia umowy oraz o to, co uzyskał z ubezpieczenia, a także naprawienia szkody (art. 7095 § 3 kc). Jak rozliczyć nadwyżkę albo niedobór, mówi umowa leasingu, nie kodeks: zwykle nadwyżka wraca do korzystającego, a niedobór korzystający dopłaca. Zaniżona wypłata boli tu podwójnie: rośnie nie tyle strata, ile dług.
Przy kredycie właścicielem pozostaje kredytobiorca, więc odszkodowanie należy do niego, a kredyt trzeba spłacać dalej, choćby auta już nie było. GAP to osobna, dobrowolna polisa; w zależności od wariantu pokrywa różnicę między kwotą przyjętą przy szkodzie a ceną z faktury, sumą ubezpieczenia albo saldem umowy, i bywa zapomniana, więc warto sprawdzić dokumenty zakupu.
Terminy wypłaty, reklamacja i Rzecznik Finansowy
Zakład wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni od zgłoszenia szkody (art. 14 ust. 1 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK). Gdy w tych 30 dniach nie da się wyjaśnić okoliczności decydujących o odpowiedzialności albo o wysokości odszkodowania, zakład płaci w ciągu 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności mógł je wyjaśnić, nie później jednak niż w 90 dni od zgłoszenia, chyba że rozstrzygnięcie zależy od toczącego się postępowania karnego lub cywilnego. Niezależnie od tego w pierwszych 30 dniach ma pisemnie zawiadomić, dlaczego nie może zaspokoić roszczeń w całości lub w części, podać przypuszczalny termin ostatecznego stanowiska i wypłacić bezsporną część odszkodowania (art. 14 ust. 2). Odmowa albo kwota niższa od żądanej wymaga pisemnego uzasadnienia i pouczenia o drodze sądowej (art. 14 ust. 3).
Po decyzji przysługuje reklamacja. Odpowiedź musi wyjść najpóźniej w 30 dni od otrzymania reklamacji (art. 6 ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej). Termin 60 dni, liczony także od otrzymania reklamacji, wchodzi w grę tylko w sprawach szczególnie skomplikowanych i tylko wtedy, gdy zakład, zanim minie 30 dni, wyjaśnił przyczynę opóźnienia, wskazał, co musi jeszcze ustalić, i podał przewidywany termin odpowiedzi (art. 7). Milczenie ma cenę: po bezskutecznym upływie terminu reklamację uważa się za rozpatrzoną zgodnie z wolą klienta (art. 8). Od 13 lutego 2026 r. na reklamację złożoną elektronicznie zakład odpowiada elektronicznie, a na papierową papierowo, chyba że klient poprosi o inną formę (art. 5 ust. 1); reklamacje złożone wcześniej i jeszcze nierozpatrzone idą po staremu. Ścieżka reklamacyjna z tej ustawy przysługuje klientowi będącemu osobą fizyczną. Gdy reklamacja nie pomoże, zostaje Rzecznik Finansowy: wniosek o interwencję w indywidualnej sprawie (art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy) nie podlega opłacie, a wniosek o pozasądowe postępowanie polubowne kosztuje 50 zł (art. 38 ust. 1), z możliwością zwolnienia w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Postępowanie polubowne wymaga wcześniejszego wyczerpania drogi reklamacyjnej (art. 36 ust. 4 pkt 2).
Właściwość sądu, opłata od pozwu i przedawnienie
Powództwo o odszkodowanie z OC posiadaczy pojazdów wytacza się wyłącznie przed sąd miejsca zamieszkania albo siedziby poszkodowanego albo przed sąd miejsca zdarzenia, a nie według siedziby ubezpieczyciela (art. 34a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych); sprzedaż roszczenia firmie odszkodowawczej tej właściwości nie zmienia (art. 34a ust. 2). Mieszkaniec Katowic pozwie więc ubezpieczyciela w Katowicach, choćby ten miał siedzibę w Warszawie. W rejonie naszej filii w Zawierciu właściwy będzie Sąd Rejonowy w Zawierciu dla gmin Zawiercie, Poręba, Łazy, Ogrodzieniec, Pilica, Siewierz, Mierzęcice i Żarnowiec, a Sąd Rejonowy w Myszkowie dla gmin Irządze, Kroczyce, Szczekociny i Włodowice. Powyżej 100 000 zł wartości przedmiotu sporu orzeka sąd okręgowy (art. 17 pkt 4 kpc). Opłata od pozwu do 20 000 zł jest stała, powyżej wynosi 5 % (art. 13 uksc).
Roszczenie przedawnia się po 3 latach od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie później niż po 10 latach od zdarzenia (art. 4421 § 1 kc). Gdy szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, termin wynosi 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa (art. 4421 § 2 kc). Różnica bywa zaskoczeniem: kolizja, w której nikt inny nie odniósł obrażeń trwających dłużej niż siedem dni, jest z reguły tylko wykroczeniem (art. 86 Kodeksu wykroczeń), a nie występkiem spowodowania wypadku z art. 177 § 1 Kodeksu karnego, więc obowiązuje termin trzyletni. Czy czyn był przestępstwem, sąd cywilny ocenia sam, także bez wyroku skazującego (uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 25 maja 2018 r., III CZP 108/17). Zgłoszenie ubezpieczycielowi roszczenia albo samego zdarzenia przerywa bieg przedawnienia wobec niego; termin biegnie na nowo od dnia, w którym zgłaszający otrzymał na piśmie oświadczenie o przyznaniu lub odmowie świadczenia (art. 819 § 4 kc).
Na co zwrócić uwagę przy szkodzie całkowitej
Po pierwsze, przyjęcie progu 70 % za dobrą monetę. Przy szkodzie z OC sprawcy decyduje przewyższenie wartości pojazdu, a zgoda na rozliczenie całkowite przy niższym koszcie naprawy to rezygnacja z naprawy, do której jest prawo.
Po drugie, sprzedaż wraku przed zebraniem dowodów. Kto sprzedaje pozostałości taniej niż wycenił je ubezpieczyciel i nie ma na to umowy ani odmów skupów, traci różnicę bezpowrotnie.
Po trzecie, odwołanie bez wycen. Pismo „nie zgadzam się z decyzją” nie zmienia niczego; zmienia coś dopiero zakwestionowanie konkretnej korekty w konkretnej wycenie.
Po czwarte, podpisanie ugody ze zrzeczeniem się dalszych roszczeń. Podpis zamyka drogę także do roszczeń jeszcze niepoliczonych, na przykład o koszty parkingu, jeżeli zrzeczenie je obejmuje; Rekomendacja KNF 25.4 wymaga, by ugoda wyraźnie wskazywała, jakich roszczeń uprawniony się zrzeka, a od podpisanej ugody można się uchylić z powodu błędu tylko w wąskich granicach art. 918 kc.
Po piąte, liczenie na dwadzieścia lat. Przy kolizji bez rannych termin przedawnienia wynosi z reguły trzy lata.
Jak wygląda praca z Kancelarią
Na pierwszym spotkaniu ustalamy, czy szkoda jest likwidowana z OC sprawcy, czy z AC, i sprawdzamy właściwe podstawy odpowiedzialności oraz warunki ubezpieczenia. Ustalamy też, jaki koszt naprawy i jaką wartość pojazdu przyjął zakład, kto jest właścicielem auta i czy wrak został sprzedany. Prosimy o decyzję ubezpieczyciela, obie wyceny i kalkulację naprawy, dowód rejestracyjny, umowę leasingu albo kredytu, dokumenty wyposażenia oraz rachunki za holowanie i parking. Na tej podstawie oceniamy, czy szkoda powinna być rozliczona jako całkowita i o jaką kwotę toczy się spór. Zakres analizy, formę przekazania wyników i dalsze czynności uzgadniamy z Klientem.
Adwokat występuje do zakładu o wydanie pełnych wycen z korektami, sporządza reklamację, a gdy trzeba, zleca prywatną opinię rzeczoznawcy i przygotowuje pozew z wnioskiem o dowód z opinii biegłego. Opiniujemy propozycje ugody przed podpisaniem i sprawdzamy rozliczenie z firmą leasingową. O potrzebie osobistego udziału Klienta, na przykład w przesłuchaniu stron, informujemy na podstawie wezwania oraz rodzaju czynności. Udział w oględzinach wraku z biegłym, jeżeli pojazd jeszcze istnieje, uzgadniamy stosownie do potrzeb sprawy.
Spotkania odbywają się w Katowicach przy Placu Oddziałów Młodzieży Powstańczej 5/8 oraz w Zawierciu przy ul. 3 Maja 33. Wynagrodzenie ustalamy przed rozpoczęciem pracy.
Pytania i odpowiedzi
Szkoda całkowita — co dalej?
Warto zażądać od ubezpieczyciela wyceny pojazdu sprzed szkody, wyceny pozostałości i kalkulacji kosztów naprawy, bo bez tych dokumentów trudno ocenić decyzję. Reklamacja powinna wskazywać konkretne korekty i kwoty. Wraku nie trzeba sprzedawać od razu.
Szkoda całkowita — ile procent?
Przy OC sprawcy żaden procent nie decyduje: szkoda jest całkowita, gdy ekonomicznie uzasadniony koszt naprawy przewyższa wartość pojazdu sprzed zdarzenia. Próg około 70 % pochodzi z warunków autocasco i wiąże tylko w ubezpieczeniu dobrowolnym; przeniesienie go na OC może prowadzić do zaniżenia wypłaty.
Czy mogę naprawić auto po szkodzie całkowitej?
Tak. Uznanie szkody za całkowitą jest sposobem rozliczenia pieniędzy, a nie zakazem naprawy, i pojazd nadal należy do Państwa. Jeżeli zakład ubezpieczeń albo UFG stwierdził szkodę istotną, czyli uszkodzenie układu nośnego, hamulcowego lub kierowniczego mające wpływ na bezpieczeństwo ruchu (art. 2 pkt 10a Prawa o ruchu drogowym), informacja o niej trafia do Centralnej Ewidencji Pojazdów, a pojazd po naprawie musi przejść dodatkowe badanie techniczne, zanim wróci na drogę (art. 81 ust. 11 pkt 5 tej ustawy).
Czy ubezpieczyciel zabiera samochód?
Nie. Przy OC sprawcy pozostałości pozostają własnością poszkodowanego, a ubezpieczyciel odejmuje jedynie ich wartość od odszkodowania. Zakład może zaproponować odkupienie wraku i zgodnie z Rekomendacją KNF 20.5 powinien pomóc w jego zagospodarowaniu, ale przejąć pojazdu bez Państwa zgody nie może.
Odszkodowanie netto czy brutto?
Uchwały Sądu Najwyższego o VAT dotyczą kosztów naprawy: odszkodowanie obejmuje podatek w takim zakresie, w jakim poszkodowany nie może go odliczyć (uchwała siedmiu sędziów z 17 maja 2007 r., III CZP 150/06). Przy szkodzie całkowitej sposób uwzględnienia VAT w wartości pojazdu i pozostałości wymaga osobnej oceny, z uwzględnieniem sytuacji podatkowej poszkodowanego oraz przyjętej wyceny. Zasad dotyczących kosztów naprawy nie przenosi się tu automatycznie.
Co zrobić, gdy nikt nie chce kupić wraku za cenę z wyceny?
Proszę zwrócić się do ubezpieczyciela na piśmie o wskazanie nabywcy za kwotę przyjętą w jego wycenie i zachować odpowiedź. Równolegle warto zebrać pisemne odmowy skupów oraz wydruki ofert. Rekomendacja KNF 20.6 przewiduje, że w razie braku możliwości takiej sprzedaży zakład powinien odpowiednio skorygować wysokość świadczenia.
Czy dostanę zwrot za holowanie i parking?
Koszty odholowania z miejsca zdarzenia i przechowania uszkodzonego auta są normalnym następstwem szkody i podlegają zwrotowi z OC sprawcy, o ile były konieczne. Spór dotyczy okresu. Przepis go nie wyznacza; zakłady uznają często tylko kilkanaście dni, a o tym, do kiedy postój był konieczny — zwykle do chwili, w której dało się realnie zagospodarować wrak — sąd rozstrzyga w każdej sprawie osobno. Najem auta na ten czas to osobne roszczenie, opisane na stronie o aucie zastępczym.
Kontakt
Jeżeli otrzymali Państwo decyzję o szkodzie całkowitej i mają wątpliwości co do wyceny auta albo wraku, zapraszamy na spotkanie w Katowicach lub w Zawierciu. Termin umówią Państwo pod numerem 535 204 359 lub pisząc na sekretariat@oca.com.pl. Sprawy prowadzimy przed sądami w całej Polsce.