Upadłość konsumencka — co umarza, co zostaje i ile trwa
Upadłość konsumencka to sądowe umorzenie długów osoby, która nie prowadzi firmy i nie jest w stanie ich spłacać. Wniosek składa się przez Krajowy Rejestr Zadłużonych za 30 zł, a po ogłoszeniu upadłości egzekucje komornicze ustają. Cena jest inna: majątek sprzedaje syndyk, a plan spłaty trwa zwykle do 36 miesięcy. Poniżej także to, czego sąd nie umorzy.
Kto może złożyć wniosek i co musi w nim być
Wniosek może złożyć osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności gospodarczej i jest niewypłacalna, czyli utraciła zdolność do spłacania wymagalnych długów (art. 491¹ i art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego). Nie ma minimalnej kwoty zadłużenia ani wymogu posiadania majątku. Przedsiębiorcy podlegają innym przepisom, które opisujemy na stronie o upadłości i restrukturyzacji firmy.
Sąd nie bada już na wstępie, czy dłużnik zawinił. Ma to znaczenie później: kto doprowadził do niewypłacalności umyślnie lub przez rażące niedbalstwo, dostanie plan spłaty od 36 do 84 miesięcy zamiast do 36 (art. 491¹⁵ ust. 1a). Kto zrobił to celowo, na przykład trwoniąc majątek, albo miał umorzone długi w ciągu ostatnich 10 lat, może w ogóle nie uzyskać umorzenia (art. 491¹⁴a ust. 1).
Wniosek wymaga pełnego spisu wierzycieli z kwotami, spisu majątku z szacunkową wyceną, informacji o dochodach i kosztach utrzymania z ostatnich 6 miesięcy, wykazu czynności prawnych z ostatnich 12 miesięcy dotyczących nieruchomości i ruchomości o wartości ponad 10 000 zł oraz oświadczenia o prawdziwości danych (art. 491² ust. 4). Za oświadczenie niezgodne z prawdą dłużnik odpowiada za szkodę wyrządzoną podaniem nieprawdziwych danych (art. 491² ust. 5b), a zatajony dług nie podlega umorzeniu.
Gdzie składa się wniosek — rejestr, opłata i sąd dla Katowic i Zawiercia
Od 1 grudnia 2021 r. wniosek składa się w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (krz.ms.gov.pl), po założeniu konta i podpisaniu profilem zaufanym lub podpisem kwalifikowanym. Opłata sądowa wynosi 30 zł (art. 76a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Wniosek można złożyć także w postaci papierowej — na urzędowym formularzu, w biurze podawczym dowolnego sądu rejonowego, również ustnie do protokołu (art. 491² ust. 3 w związku z art. 216aa ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego). Dalsze postępowanie i obwieszczenia toczą się jednak w rejestrze.
Sprawy rozpoznaje sąd rejonowy – sąd gospodarczy (art. 18 Prawa upadłościowego), a właściwość ustala się według głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika; dla osoby fizycznej nieprowadzącej działalności domniemywa się, że jest nim miejsce jej zwykłego pobytu (art. 19 ust. 1 w związku z ust. 1c Prawa upadłościowego). Dla mieszkańców Katowic jest to Sąd Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach, X Wydział Gospodarczy, ul. Lompy 14. Ten sam sąd jest właściwy dla Zawiercia, Poręby, Łaz, Mierzęcic, Ogrodzieńca, Pilicy, Siewierza i Żarnowca. Sąd Rejonowy w Zawierciu spraw upadłościowych nie prowadzi. Do Sądu Rejonowego w Częstochowie, VIII Wydział Gospodarczy, idą sprawy z obszaru sądów rejonowych w Myszkowie i Lublińcu — a więc także z gmin Irządze, Kroczyce, Szczekociny i Włodowice, które leżą w powiecie zawierciańskim, ale podlegają Sądowi Rejonowemu w Myszkowie (§ 2 pkt 4 i § 2 pkt 11 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 7 października 2014 r., t.j. Dz.U. 2023 poz. 2544).
Sąd rozpoznaje wniosek w składzie jednego sędziego, zwykle na posiedzeniu niejawnym, w ciągu kilku tygodni do kilku miesięcy. Braki trzeba uzupełnić w 7 dni od wezwania.
Co się dzieje po ogłoszeniu upadłości — syndyk, majątek, egzekucje, mieszkanie
Z dniem ogłoszenia upadłości majątek dłużnika staje się masą upadłości, którą zarządza syndyk. Egzekucje ulegają zawieszeniu z mocy prawa, a po uprawomocnieniu postanowienia są umarzane (art. 146 ust. 1); komornik nie może wszcząć nowej. Do masy wchodzi także majątek wspólny małżonków, a umowna rozdzielność majątkowa działa tylko wtedy, gdy zawarto ją co najmniej 2 lata przed wnioskiem (art. 124 ust. 1 i art. 126).
Do masy nie wchodzi część wynagrodzenia wolna od zajęcia, a jeżeli to za mało — dochód upadłego uzupełnia się do 150% kryterium dochodowego z ustawy o pomocy społecznej: dla osoby samotnej jednokrotnie, a dla osoby z rodziną w iloczynie liczby osób na jej utrzymaniu i jej samej (art. 63 ust. 1a i 1b Prawa upadłościowego). Osoba zatrudniona na pełny etat zachowuje więc co najmniej minimalne wynagrodzenie netto. Na wniosek upadłego sędzia-komisarz może wyłączyć z masy większą część dochodu, biorąc pod uwagę stan zdrowia i potrzeby mieszkaniowe upadłego oraz osób na jego utrzymaniu (art. 63 ust. 1c i 1d). Samochód, oszczędności i nieruchomości syndyk sprzedaje.
Jeżeli sprzedaje mieszkanie, w którym upadły mieszka, sędzia-komisarz wydziela z ceny kwotę na wynajem za okres od 12 do 24 miesięcy według przeciętnego czynszu w tej samej lub sąsiedniej miejscowości (art. 342a ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego). Kwotę przyznaje się na wniosek upadłego. Wierzyciel hipoteczny zaspokaja się z ceny w pierwszej kolejności, a niespłacona reszta kredytu wchodzi do planu spłaty i podlega umorzeniu.
Plan spłaty — jak długo trwa i od czego zależy
Po sprzedaży majątku syndyk składa projekt planu spłaty, a sąd ustala, ile miesięcznie i przez ile miesięcy upadły płaci wierzycielom. Standardowy plan trwa do 36 miesięcy (art. 491¹⁵ ust. 1 pkt 4), przy umyślności lub rażącym niedbalstwie od 36 do 84 miesięcy (ust. 1a). Jeżeli plan doprowadzi do spłacenia co najmniej 70% objętych nim wierzytelności, sąd nie może ustalić go na dłużej niż rok; przy co najmniej 50% — na dłużej niż dwa lata (ust. 1b i 1c).
Wysokość rat zależy od dochodów i kosztów utrzymania rodziny, nie od kwoty długu. Osoba trwale niezdolna do jakichkolwiek spłat może uzyskać umorzenie bez planu (art. 491¹⁶ ust. 1). Gdy niezdolność nie jest trwała, sąd umarza długi warunkowo na 5 lat i może cofnąć umorzenie, jeżeli sytuacja się poprawi (art. 491¹⁶ ust. 2a).
W trakcie planu upadły do końca kwietnia każdego roku składa sądowi sprawozdanie z wykonania planu za poprzedni rok: wykazuje w nim osiągnięte przychody, spłacone kwoty i nabyte składniki majątku o wartości przekraczającej przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw, i dołącza kopię rocznego zeznania podatkowego (art. 491¹⁸ ust. 3). Po wykonaniu planu sąd umarza pozostałe długi (art. 491²¹ ust. 1). Dane w Krajowym Rejestrze Zadłużonych przestają być ujawniane po 3 latach od uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu wykonania planu spłaty i umorzeniu zobowiązań (art. 11 ust. 4 pkt 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych). Dziesięć lat dotyczy innej sytuacji: uchylenia planu spłaty przez sąd (ust. 4 pkt 2). Rządowy projekt przyjęty 2 września 2026 r. przewiduje dalsze zmiany i umorzenie z mocy prawa po 3 miesiącach od końca planu, ale na dziś nie jest prawem.
Czego upadłość konsumencka nie umarza
Umorzenie obejmuje długi powstałe przed ogłoszeniem upadłości i niespłacone w planie. Nie obejmuje, zgodnie z art. 491²¹ ust. 2 Prawa upadłościowego: zobowiązań alimentacyjnych, rent odszkodowawczych za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, grzywien orzeczonych przez sąd, obowiązku naprawienia szkody i zadośćuczynienia z wyroku karnego, nawiązek i świadczeń pieniężnych orzeczonych jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie, odszkodowań z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem oraz zobowiązań, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.
Alimenty zaległe i bieżące zostają w całości. Zwrotu gminie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) przepis ten wprost nie wymienia. Syndyk płaci alimenty bieżące z masy do wysokości minimalnego wynagrodzenia (art. 343 ust. 2), a po zakończeniu upadłości wierzyciel alimentacyjny egzekwuje resztę na zwykłych zasadach. O ustalaniu i egzekucji alimentów piszemy na osobnej stronie.
Umorzenie nie obejmuje też długów powstałych po ogłoszeniu upadłości ani nie zwalnia poręczycieli i współdłużników: bank może dochodzić całego kredytu od żyranta lub małżonka, który podpisał umowę (art. 491¹⁵ ust. 5 Prawa upadłościowego).
Na co zwrócić uwagę w sprawie o upadłość konsumencką
Po pierwsze, darowizna mieszkania lub samochodu bliskiej osobie przed wnioskiem. Czynności nieodpłatne z ostatnich 12 miesięcy są bezskuteczne wobec masy (art. 127 ust. 1), odpłatne z małżonkiem i krewnymi — z ostatnich 6 miesięcy (art. 128 ust. 1). Te okresy nie wyczerpują jednak wszystkich podstaw kwestionowania czynności dłużnika. Syndyk odzyskuje majątek, a sąd może uznać darowiznę za trwonienie i odmówić umorzenia (art. 491¹⁴a ust. 1 pkt 1).
Po drugie, pominięty wierzyciel. Dług umyślnie niewpisany do spisu nie podlega umorzeniu, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu (art. 491²¹ ust. 2). Wpisuje się wszystkich, także rodzinę, urząd skarbowy, ZUS i wspólnotę.
Po trzecie, pożyczka wzięta tuż przed wnioskiem, bez zdolności spłaty. Zaciąganie zobowiązań bez realnej możliwości ich spłaty może mieć znaczenie przy ocenie przyczyn niewypłacalności i ustalaniu planu spłaty. Sąd bada całokształt okoliczności, a nie sam odstęp między pożyczką a wnioskiem.
Po czwarte, majątek wspólny. Upadłość jednego małżonka obejmuje dom kupiony razem, a drugi małżonek może jedynie zgłosić wierzytelność z tytułu udziału (art. 124 ust. 3).
Po piąte, zaniedbanie obowiązków po ogłoszeniu. Brak sprawozdania do końca kwietnia, zatajenie nowej pracy albo niepłacenie rat prowadzi do uchylenia planu, a wtedy długi nie podlegają umorzeniu (art. 491²⁰ ust. 1 i 3).
Jak wygląda praca z Kancelarią
Na pierwszym spotkaniu adwokat ustala, czy istnieje stan niewypłacalności, jak powstały długi i czy dłużnik ma współmałżonka, poręczycieli lub współkredytobiorców. Analizujemy wcześniejsze rozporządzenia majątkiem i zaciągane zobowiązania, także sprzed okresu roku, jeżeli mogą mieć znaczenie dla postępowania. Prosimy o umowy kredytowe i pożyczkowe, wezwania do zapłaty, pisma od komorników, zaświadczenie o dochodach i wykaz miesięcznych kosztów. Po analizie przedstawiamy możliwe warianty oddłużenia i okoliczności wpływające na plan spłaty. Ostateczne rozstrzygnięcie należy do sądu.
Adwokat sporządza wniosek i składa go w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, prowadzi korespondencję z sądem i syndykiem, składa wniosek o środki na najem oraz reprezentuje Klienta na posiedzeniach, jeżeli sąd je wyznaczy. Pomoc przy wykonywaniu planu spłaty, w tym przy wymaganych sprawozdaniach, może zostać objęta uzgodnionym zakresem zlecenia. Klient przekazuje wymagane informacje i dokumenty, współpracuje z syndykiem oraz wykonuje obowiązki wynikające z ustawy i orzeczeń sądu; odpowiada też za prawdziwość spisu wierzycieli. O potrzebie osobistego udziału informujemy na podstawie wezwania oraz rodzaju czynności.
Sprawy upadłościowe prowadzi adwokat Adrian Ciszowski. Spotkania odbywają się w Katowicach przy Placu Oddziałów Młodzieży Powstańczej 5/8 oraz w Zawierciu przy ul. 3 Maja 33. Wynagrodzenie ustalamy przed rozpoczęciem pracy.
Pytania i odpowiedzi
Ile trwa postępowanie upadłościowe osoby prywatnej?
Od złożenia wniosku do ogłoszenia upadłości mija zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy. Postępowanie prowadzone przez syndyka, ze sprzedażą majątku i zgłoszeniami wierzycieli, trwa od kilku miesięcy do około 2 lat, a po nim następuje plan spłaty do 36 miesięcy albo, przy rażącym niedbalstwie, od 36 do 84 miesięcy. Osoba bez majątku i bez dochodów może uzyskać umorzenie bez planu spłaty.
Czy stracę mieszkanie po ogłoszeniu upadłości?
Co do zasady tak, jeżeli mieszkanie należy do dłużnika: wchodzi do masy upadłości i syndyk je sprzedaje. Z ceny sprzedaży sędzia-komisarz wydziela upadłemu kwotę na wynajem za okres od 12 do 24 miesięcy (art. 342a ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego). Mieszkanie wynajmowane, komunalne lub należące do innej osoby nie jest objęte postępowaniem.
Czy komornik przestanie zajmować pensję po ogłoszeniu upadłości?
Tak, egzekucje zawiesza się z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości i umarza po jego uprawomocnieniu (art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego). Zamiast komornika część wynagrodzenia ponad kwotę wolną trafia do syndyka. Alimenty nie są tu wyjątkiem: bieżące alimenty wypłaca z masy syndyk, do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 343 ust. 2), a resztę wierzyciel alimentacyjny egzekwuje po zakończeniu postępowania.
Czy upadłość umarza alimenty?
Nie. Zobowiązania alimentacyjne, zaległe i bieżące, są wyłączone z umorzenia na podstawie art. 491²¹ ust. 2 Prawa upadłościowego. To samo dotyczy grzywien, obowiązku naprawienia szkody z wyroku karnego i rent odszkodowawczych. Umorzenie nie zwalnia też poręczycieli ani współkredytobiorców.
Czy mogę ogłosić upadłość, jeśli nie mam majątku ani pracy?
Tak. Brak majątku nie jest przeszkodą; koszty postępowania tymczasowo pokrywa Skarb Państwa. Jeżeli sąd uzna, że dłużnik jest trwale niezdolny do jakichkolwiek spłat, umarza długi bez planu spłaty (art. 491¹⁶ ust. 1), a przy niezdolności przejściowej orzeka warunkowe umorzenie na 5 lat.
Ile kosztuje ogłoszenie upadłości?
Opłata sądowa od wniosku wynosi 30 zł, a opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł. Wynagrodzenie syndyka i koszty postępowania pokrywa się z masy upadłości, a gdy jej brak, tymczasowo ze środków Skarbu Państwa, po czym rozlicza się je w planie spłaty. Wynagrodzenie Kancelarii ustalamy przed rozpoczęciem pracy.
Czy muszę stawić się w sądzie?
Wniosek sąd rozpoznaje zazwyczaj na posiedzeniu niejawnym, bez udziału dłużnika. W toku postępowania upadły ma obowiązek wydać syndykowi majątek i dokumenty oraz udzielać wyjaśnień, zwykle pisemnie lub na spotkaniu z syndykiem. Rozprawa zdarza się przy sporze o plan spłaty lub o umorzenie. O potrzebie osobistego udziału informujemy na podstawie wezwania oraz rodzaju czynności.
Co z długiem w banku, jeśli kredyt wziąłem razem z żoną?
Upadłość jednego z małżonków obejmuje cały majątek wspólny, ale nie umarza długu drugiego małżonka. Bank może dochodzić całości od współkredytobiorcy, tak samo jak od poręczyciela. W takich sytuacjach rozważa się wnioski obojga małżonków składane w tym samym czasie.
Kontakt
Jeżeli rozważają Państwo ogłoszenie upadłości, zapraszamy na spotkanie w Katowicach lub w Zawierciu. Termin można umówić pod numerem 535 204 359 lub pisząc na sekretariat@oca.com.pl. Na spotkanie warto przynieść listę wszystkich długów z kwotami i pisma od komorników.